Shloka 13
Nāradasya Rājadharma-praśnāḥ
Nārada’s Examination of Royal Ethics
उसी समय वेद और उपनिषदोंके ज्ञाता
tam āgatam ṛṣiṁ dṛṣṭvā nāradaṁ sarvadharmavit | sahasā pāṇḍavaśreṣṭhaḥ pratyutthāyānujaiḥ saha ||
તે સમયે પરમ કાંતિમાન, મહાતેજસ્વી દેવર્ષિ નારદ—વેદ-ઉપનિષદોના જ્ઞાતા, દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત, ઇતિહાસ-પુરાણના મર્મજ્ઞ, ન્યાય અને ધર્મતત્ત્વના વિદ્વાન, ષડંગવિદ્યામાં નિષ્ણાત, વાક્પટુ, મેધાવી, સ્મૃતિશક્તિસંપન્ન, ત્રિકાલદર્શી, સાંખ્ય-યોગના વિભાગજ્ઞ, સંધિ-વિગ્રહાદિ રાજનીતિના તત્ત્વને સમજનાર, યુદ્ધ અને સંગીતકલા માં કુશળ તથા ક્રોધરહિત—લોક-લોકાંતરોમાં વિહરીને પારિજાત, ધીમાન પર્વત, સૌમ્ય સુમુખ અને અન્ય અનેક ઋષિઓ સાથે પાંડવોને પ્રેમપૂર્વક મળવા મન સમાન વેગથી સભામાં આવ્યા. તેમણે જયસૂચક આશીર્વચનો દ્વારા ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરનું અત્યંત સન્માન કર્યું. સર્વધર્મવિદ નારદને આવ્યા જોયા ત્યારે પાંડવશ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિર પોતાના અનુજો સાથે સહસા ઊભા થયા. પ્રેમ, વિનય અને નમ્રતાથી પ્રણામ કરીને તેમને યોગ્ય આસન આપ્યું અને વિધિપૂર્વક ગાયો, મધુપર્ક, અર્ઘ્ય વગેરે আতિથ્ય-ઉપચાર અર્પણ કર્યા. પછી રત્નાદિથી નિયમસર પૂજન કરીને તેમની ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરી તેમને સંતોષ્યા.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights rājadharma expressed through atithi-satkāra: a righteous ruler honors spiritual authority and guests promptly and properly—rising in respect, offering a seat, and performing prescribed hospitality rites (arghya, madhuparka, gifts). Ethical kingship is shown not by power alone but by humility, restraint, and adherence to dharma.
Devarṣi Nārada arrives at the Pāṇḍavas’ assembly. Yudhiṣṭhira immediately stands with his brothers, bows, offers Nārada an honored seat, and performs formal hospitality and worship with traditional offerings and gifts, ensuring the sage is satisfied.