Shloka 31
Rājasūyābhiṣeka-darśana: Duryodhana’s Observation of the Consecration
Devanagari script
पूर्णे शतसहस्त्रे तु विप्राणां परिविष्यताम् । स्थापिता तत्र संज्ञाभूच्छड्खो ध्मायति नित्यश:,जब एक लाख ब्राह्मणोंको रसोई परोस दी जाती, तब उसके लिये एक संकेत नियत किया गया था; प्रतिदिन लाखकी संख्या पूरी होते ही बड़े जोरसे शंख बजाया जाता था
Transliteration
pūrṇe śatasahasre tu viprāṇāṃ pariviṣyatām | sthāpitā tatra saṃjñābhūc chaṅkho dhmāyati nityaśaḥ ||
Translation
જ્યારે એક લાખ બ્રાહ્મણોને ભોજન પીરસી દેવામાં આવતું, ત્યારે તેના માટે ત્યાં એક નિશ્ચિત સંકેત નક્કી કરાયો હતો; દરરોજ લાખની સંખ્યા પૂરી થતાં જ જોરથી શંખ ફૂંકાતો હતો.
Word by Word
पूर्णेwhen (it was) completed
पूर्णे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootपूर्ण
FormNeuter, Locative, Singular
शतसहस्त्रेin a hundred-thousand (i.e., one lakh)
शतसहस्त्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशतसहस्र
FormNeuter, Locative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
विप्राणाम्of the Brahmins
विप्राणाम्:
TypeNoun
Rootविप्र
FormMasculine, Genitive, Plural
परिविष्यताम्let them serve (food) all around
परिविष्यताम्:
TypeVerb
Rootपरि-विश्
FormPresent, Imperative, Third, Plural, Atmanepada
स्थापिताwas established/appointed
स्थापिता:
Karta
TypeVerb
Rootस्था (स्थापित)
FormFeminine, Nominative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
संज्ञाa signal/mark
संज्ञा:
Karta
TypeNoun
Rootसंज्ञा
FormFeminine, Nominative, Singular
अभूतwas/became
अभूत:
TypeVerb
Rootभू
FormAorist, Third, Singular, Parasmaipada
शङ्खःconch-shell (trumpet)
शङ्खः:
Karta
TypeNoun
Rootशङ्ख
FormMasculine, Nominative, Singular
ध्मायतिblows (sounds)
ध्मायति:
TypeVerb
Rootध्मा
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
नित्यशःdaily/constantly
नित्यशः:
TypeIndeclinable
Rootनित्यशः
Speaker
दुर्योधन उवाच
Characters & Entities
D
DuryodhanaV
vipra (Brahmins)Ś
śaṅkha (conch)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes