Shloka 16
Śiśupāla-vākya: Bhīṣma-nindā and the ‘Haṃsa’ Exemplum (शिशुपालवाक्यम् — भीष्मनिन्दा, हंसदृष्टान्तः)
Devanagari script
यश: शौर्य जयं चास्य विज्ञायार्चा प्रयुड्ज्महे । न च कश्चिदिहास्माभि: सुबालो<प्यपरीक्षित:,हम इनके यश, शौर्य और विजयको भलीभाँति जानकर इनकी पूजा कर रहे हैं । यहाँ बैठे हुए लोगोंमेंसे कोई छोटा-सा बालक भी ऐसा नहीं है, जिसके गुणोंकी हमलोगोंने पूर्णतः परीक्षा न की हो
Translation
અમે તેમના યશ, શૌર્ય અને વિજયને સારી રીતે જાણી તેમની પૂજા કરીએ છીએ. અહીં બેઠેલા લોકોમાં એવો કોઈ નાનકડો બાળક પણ નથી કે જેના ગુણોની અમે સંપૂર્ણ પરીક્ષા ન કરી હોય.
Word by Word
यशःfame, glory
यशः:
Karma
TypeNoun
Rootयशस्
FormNeuter, Accusative, Singular
शौर्यम्valor
शौर्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootशौर्य
FormNeuter, Accusative, Singular
जयम्victory
जयम्:
Karma
TypeNoun
Rootजय
FormMasculine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अस्यof him/this (person)
अस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
विज्ञायhaving ascertained/known
विज्ञाय:
TypeVerb
Rootवि + ज्ञा
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada, having known
अर्चाम्worship, honor
अर्चाम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्चा
FormFeminine, Accusative, Singular
प्रयुञ्ज्महेwe employ/perform (we render)
प्रयुञ्ज्महे:
TypeVerb
Rootप्र + युज्
FormPresent, Indicative, Atmanepada, First, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
कश्चित्anyone, someone
कश्चित्:
Karta
TypePronoun
Rootकश्चित्
FormMasculine, Nominative, Singular
इहhere
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
अस्माभिःby us
अस्माभिः:
Karana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Instrumental, Plural
सुबालःa mere boy/child
सुबालः:
Karta
TypeNoun
Rootसुबाल
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अपरीक्षितःunexamined, untested
अपरीक्षितः:
Karta
TypeAdjective
Rootअ + परीक्षित
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes