Shloka 16
कुस्तुम्बुरु: पिशाचश्च गजकर्णो विशालक: । वराहकर्णस्ताम्रोष्ठ;: फलकक्ष: फलोदक:,किन्नर तथा नर नामवाले गन्धर्व, मणिभद्र, धनद, श्वेतभद्र, गुह्मक, कशेरक, गण्डकण्डू, महाबली प्रद्योत, कुस्तुम्बुरु पिशाच, गजकर्ण, विशालक, वराहकर्ण, ताग्रोष्ठ, फलकक्ष, फलोदक, हंसचूड, शिखावर्त, हेमनेत्र, विभीषण, पुष्पानन, पिंगलक, शोणितोद, प्रवालक, वृक्षवासी, अनिकेत तथा चीरवासा, भारत! ये तथा दूसरे बहुत-से यक्ष लाखोंकी संख्यामें उपस्थित होकर उस सभामें कुबेरकी सेवा करते हैं
nārada uvāca | kustumburuḥ piśācaś ca gajakārṇo viśālakaḥ | varāhakārṇas tāmrōṣṭhaḥ phalakakṣaḥ phalodakaḥ | kinnaras tathā nara-nāmavālo gandharvaḥ maṇibhadro dhanadaḥ śvetabhadraḥ guhmakas kaśerako gaṇḍakaṇḍū mahābalī pradyotaḥ | haṃsacūḍaḥ śikhāvartaḥ hemanetraḥ vibhīṣaṇaḥ puṣpānanaḥ piṅgalakaḥ śoṇitodaḥ pravālakaḥ vṛkṣavāsī aniketaś ca cīravāsāś ca | bhārata! ete tathāpare bahavo yakṣā lakṣaśaḥ samupasthitāḥ sabhāyāṃ kuberasya sevāṃ kurvanti ||
નારદે કહ્યું—કુસ્તુમ્બુરુ, પિશાચ, ગજકર્ણ, વિશાલક, વરાહકર્ણ, તામ્રોષ્ઠ, ફલકક્ષ, ફલોદક; કિન્નરો; ‘નરનામવાન્’ નામનો ગંધર્વ; મણિભદ્ર; ધનદ (કુબેર); શ્વેતભદ્ર; ગુહ્મક; કશેરક; ગંડકંડૂ; મહાબલી પ્રદ્યોત; હંસચૂડ; શિખાવર્ત; હેમનેત્ર; વિભીષણ; પુષ્પાનન; પિંગલક; શોણિતોદ; પ્રવાલક; વૃક્ષવાસી; અનિકેત; અને ચીરવાસા—હે ભારત! આ તથા અનેક અન્ય યક્ષો અણગણિત સમૂહોમાં તે સભામાં હાજર રહી કુબેરની સેવા કરે છે।
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ordered cosmic hierarchy: powerful non-human beings are portrayed as disciplined attendants in Kubera’s court, suggesting that true grandeur is sustained by duty, service, and rightful alignment with one’s role (sevā within dharmic order).
Narada is describing the splendour of Kubera’s assembly hall by listing prominent Yakṣas and related celestial beings who are present in vast numbers and who serve Kubera there.