Shloka 17
'सूत! तुम धीरे-धीरे रथ आगे बढ़ाओ। मैं सम्पूर्ण सेनाओंके पीछे जब हाथमें धनुष लेकर खड़ा होऊँगा, उस समय अर्जुन मुझे लाँधकर आगे नहीं बढ़ सकते ।। युध्यमानं हि कौन्तेयं हनिष्यामि न संशय: । नोत्सहेन्मामतिक्रान्तुं वेलामिव महोदधि:,“यदि वे मुझसे युद्ध करेंगे तो मैं उन्हें निःसंदेह मार गिराऊँगा। जैसे महासागर अपनी तटभूमिको लाँधघकर आगे नहीं बढ़ता, उसी प्रकार वे भी मुझे लाँध नहीं सकते
yudhyamānaṃ hi kaunteyaṃ haniṣyāmi na saṃśayaḥ | notsaheṇ mām atikrāntuṃ velām iva mahodadhiḥ ||
“સૂત! રથને ધીમે ધીમે આગળ હંકાર. હું ધનુષ હાથમાં લઈને સર્વ સેનાઓની પાછળ ઊભો રહીશ ત્યારે અર્જુન મને લાંઘીને આગળ વધી શકશે નહીં. કુંતીપુત્ર જો મારી સાથે યુદ્ધ કરે તો નિઃસંદેહ હું તેને સંહાર કરી દઈશ. જેમ મહાસાગર પોતાની કિનારરેખા લાંઘી શકતો નથી, તેમ તે પણ મને પાર કરી શકશે નહીં.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights unwavering resolve in battle and the idea of a ‘limit’ or boundary that cannot be crossed—expressed through the ocean-and-shore simile. Ethically, it reflects the Kṣatriya world-view of decisive confrontation, where confidence and steadfastness are presented as virtues, even as the narrative invites reflection on pride, fate, and the costs of war.
In Sañjaya’s report from the battlefield, a warrior (in the surrounding context, addressing the charioteer) declares that when he stands with bow in hand behind the armies, Arjuna will not be able to push past him. He asserts that if Arjuna fights him directly, he will surely kill him, comparing Arjuna’s inability to pass him to the ocean’s inability to overstep its shore.