Shloka 92

अध्याय ९ — कर्णस्य प्रहारः, योधयुग्मनियोजनम्, शैनेय-कैकेययोर्युद्धविन्यासः

Devanagari script

स च सर्पमुखो दिव्यो महेषुप्रवरस्तदा । व्यर्थ: कथं समभवत्‌ तन्ममाचक्ष्व संजय,संजय! जिस समय शूरवीर महारथी पाण्डव पानीकी धारा बरसानेवाले बादलोंके समान स्वयं ही बाणोंकी वृष्टि करते हुए आगे बढ़ने लगे, उस समय महान्‌ बाणोंमें सर्वश्रेष्ठ दिव्य सर्पमुख बाण व्यर्थ कैसे हो गया? यह मुझे बताओ

Transliteration

sa ca sarpamukho divyo maheṣupravaraḥ tadā | vyarthaḥ kathaṁ samabhavat tan mamācakṣva sañjaya ||

Translation

સંજય! તે સમયે મહાશરોમાં શ્રેષ્ઠ એવો તે દિવ્ય સર્પમુખ બાણ કેવી રીતે વ્યર્થ થયો? મને કહો.

Word by Word

• सः: he/that (arrow)
• सः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• सर्पमुखः: snake-faced (named arrow)
• सर्पमुखः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सर्पमुख
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• दिव्यः: divine
• दिव्यः: Karta
• Type: Adjective
• Root: दिव्य
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• महा-इषु-प्रवरः: the best among great arrows
• महा-इषु-प्रवरः: Karta
• Type: Adjective
• Root: महेषुप्रवर
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• तदा: then/at that time
• Type: Indeclinable
• Root: तदा

• व्यर्थः: futile/ineffective
• व्यर्थः: Karta
• Type: Adjective
• Root: व्यर्थ
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• कथम्: how
• Type: Indeclinable
• Root: कथम्

• समभवत्: became/turned out
• Type: Verb
• Root: भू
• Form: Aorist (Luṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada

• तत्: that (fact/thing)
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• मम: to me/of me
• मम: Sampradana
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: Genitive, Singular, 1st

• आचक्ष्व: tell/declare
• Type: Verb
• Root: चक्ष्
• Form: Imperative (Loṭ), 2nd, Singular, Parasmaipada

• संजय: O Sañjaya
• संजय: Sampradana
• Type: Noun (proper name)
• Root: संजय
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• संजय: O Sañjaya
• संजय: Sampradana
• Type: Noun (proper name)
• Root: संजय
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Sañjaya
• Pāṇḍava (unspecified warrior)
• Sarpamukha (divine serpent-faced arrow/missile)