Shloka 63
भयातुरा एकरथौ समाश्रयं- स्ततो5भवत् त्वद्धुतमेव सर्वतः | तत्पश्चात् आपके और शत्रुपक्षेके सैनिक जब बाणोंसे फैले हुए अन्धकारमें कुछ भी देख न सके, तब भयसे आतुर हो उन दोनों प्रधान रथियोंकी शरणमें आ गये। फिर तो चारों ओर अद्भुत युद्ध होने लगा
sañjaya uvāca | bhayāturā ekarathau samāśrayaṃs tato 'bhavat tvadbhutam eva sarvataḥ | tatpaścāt āpake ca śatrupakṣe ca sainikāḥ yadā bāṇaiḥ prasṛte 'ndhakāre kiñcid api na paśyanti sma, tadā bhayāturāḥ tau dvau pradhāna-rathī samāśritāḥ | tataḥ sarvata adbhutaṃ yuddham abhavat ||
ભયથી વ્યાકુળ થયેલા યોદ્ધાઓ તે બંને મુખ્ય રથીઓના આશ્રયે દોડી આવ્યા. ત્યારે સર્વત્ર અદ્ભુત અને ઘોર યુદ્ધ ઊભું થયું. પછી, તમારા પક્ષ અને શત્રુપક્ષના સૈનિકો બાણવર્ષાથી ફેલાયેલા અંધકારમાં કશું જ જોઈ ન શક્યા, ત્યારે ભયાક્રાંત થઈ તેઓ તે બંને મહાવીરોની રક્ષામાં ભેગા થયા; અને ત્યારબાદ સર્વ દિશાઓમાં યુદ્ધ આશ્ચર્યજનક અને અત્યંત તીવ્ર બન્યું.
संजय उवाच
Educational Q&A
In crisis, ordinary fighters instinctively seek the shelter of capable leaders; the verse highlights battlefield psychology—fear, confusion, and the stabilizing role of principal warriors—within the larger frame of kṣatriya-dharma where courage and protection of one’s troops are central.
A dense ‘darkness’ created by showers of arrows makes visibility impossible for both armies. Terrified soldiers on both sides cluster around two leading chariot-champions for protection, and the combat escalates into an extraordinary, all-encompassing clash.