Shloka 44
तान् वयं प्रतिनृत्याम: पुनर्गौरिति गौरिति । “जो लोग उस दिन कौरवसभामें हमें 'बैल बैल' कहकर खुशीके मारे नाच उठते थे, उन सबको आज बारंबार “बैल-बैल' कहते हुए हम भी प्रसन्नतापूर्वक नृत्य कर रहे हैं ।।
tān vayaṁ pratinṛtyāmaḥ punar gaur iti gaur iti |
સંજય બોલ્યો— અમે પણ હવે પ્રતિઉત્તર રૂપે વારંવાર ‘બળદ! બળદ!’ કહીને નૃત્ય કરીએ છીએ. જે લોકો તે દિવસે કૌરવસભામાં અમને ‘બળદ-બળદ’ કહી ઉપહાસ કરીને આનંદથી નાચ્યા હતા, આજે એમને જ અમે પરિહાસથી હર્ષપૂર્વક નૃત્ય કરીને જવાબ આપીએ છીએ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how ridicule and cruelty in speech rebound in times of reversal: those who once celebrated another’s humiliation become targets of the same taunt. It cautions that triumph expressed through derision perpetuates hostility and moral decline.
Sanjaya reports a moment of retaliatory celebration: the side speaking now repeats the old insult ‘Ox! Ox!’ and dances, mirroring how the Kauravas once rejoiced in the assembly while mocking them.