Shloka 49
“वीर! भीमसेन राजा हों। आज इतना अपमान हो जानेपर मुझे जीवित रहनेकी आवश्यकता नहीं है।' ऐसा कहकर राजा युधिष्ठिर सहसा पलंग छोड़कर वहाँसे नीचे कूद पड़े और वनमें जानेकी इच्छा करने लगे। तब भगवान् श्रीकृष्णने उनके चरणोंमें प्रणाम करके इस प्रकार कहा ।। राजन् विदितमेतद् वै यथा गाण्डीवधन्चन: । प्रतिज्ञा सत्यसंधस्य गाण्डीवं प्रति विश्रुता
rājan viditam etad vai yathā gāṇḍīvadhanvanaḥ | pratijñā satyasaṃdhasya gāṇḍīvaṃ prati viśrutā ||
સંજય બોલ્યા— “વીર! ભીમસેન જ રાજા થાઓ; આજે એવો અપમાન થયા પછી મને જીવિત રહેવાની જરૂર નથી.” એમ કહી રાજા યુધિષ્ઠિરે સહસા શય્યા છોડીને નીચે કૂદી પડ્યા અને વનમાં જવા ઇચ્છવા લાગ્યા. ત્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે તેમના ચરણોમાં પ્રણામ કરીને કહ્યું— “રાજન, ગાંડિવધારી સત્યસંધ અર્જુન કેવો છે તે સર્વવિદિત છે; ગાંડિવ વિષે તેની પ્રતિજ્ઞા પ્રસિદ્ધ છે.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights that decisions made from wounded pride and despair can derail dharma. Kṛṣṇa’s respectful intervention urges steadiness and ethical clarity: uphold rightful duty and evaluate vows and actions by truth and responsibility, not by momentary humiliation.
After a severe affront, Yudhiṣṭhira impulsively rises from his bed and wants to go to the forest, abandoning the war effort. Kṛṣṇa prostrates at his feet and begins to speak, invoking the well-known character of Arjuna—the Gāṇḍīva-bearer—whose famed vow-keeping becomes the pivot for Kṛṣṇa’s counsel.