Shloka 33
हता उदीच्या निहताः: प्रतीच्या: प्राच्या निरस्ता दाक्षिणात्या विशस्ता:,“मेरे द्वारा उत्तर दिशाके वीर मारे गये, पश्चिमके योद्धाओंका संहार हो गया, पूर्वदेशके क्षत्रिय नष्ट हो गये और दक्षिणदेशीय योद्धा काट डाले गये। संशप्तकोंका भी थोड़ा-सा ही भाग शेष रह गया है। मैंने सारी कौरव-सेनाके आधे भागको स्वयं ही नष्ट किया है। राजन! देवताओंकी सेनाके समान प्रकाशित होनेवाली भरतवंशियोंकी यह विशाल वाहिनी मेरे ही हाथों मारी जाकर रणभूमिमें सो रही है
hatā udīcyā nihatāḥ pratīcyāḥ prācyā nirastā dākṣiṇātyā viśastāḥ
સંજય બોલ્યો—“ઉત્તર દિશાના વીરો મારા હાથથી હણાયા, પશ્ચિમ દિશાના યોદ્ધાઓ ધરાશાયી થયા; પૂર્વ દેશના ક્ષત્રિયો પરાજિત થઈ નષ્ટ થયા અને દક્ષિણ પ્રદેશના લડવૈયાઓ કાપી નાખાયા. સંશપ્તકોનો પણ થોડોક જ અંશ શેષ રહ્યો છે. મેં પોતે જ સમગ્ર કૌરવસેનાનો અડધો ભાગ નાશ કર્યો છે. રાજન, દેવસેનાની સમાન પ્રકાશમાન એવી ભરતવંશીઓની આ વિશાળ વાહિની મારા હાથથી હણાઈને રણભૂમિમાં નિદ્રિત જેવી પડી છે।”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral and psychological texture of war: victory-talk and self-assertion arise amid catastrophic loss. By listing the slain from every direction, the narration underscores the totalizing nature of conflict—how pride and triumphal claims can coexist with the ethical horror of mass killing.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra a sweeping account of battlefield devastation, describing fighters from all quarters being killed and noting that only a small portion of the Saṁsaptakas remains. He claims personal responsibility for destroying a large part of the Kaurava host, and depicts the fallen army lying on the field.