Shloka 24
धर्मरहस्योपदेशः
Dharma-rahasya Instruction: Vows, Truth, and Non-injury
कि करोद्यतदण्डेन मृत्युनापि व्रजेद् रणम् “वे ही आज क्रोधसे आतुर हो कवच बाँधकर युद्धके मुहानेपर उपस्थित हैं; परंतु क्या ये दण्ड धारण किये यमराजके साथ भी युद्धके लिये रणभूमिमें उतर सकते हैं?” ।।
kiṁ karodyatad-aṇḍena mṛtyunāpi vrajed raṇam | ve hi adya krodhase āturāḥ kavacaṁ baddhvā yuddha-mukhā upasthitāḥ; kintu kim ete daṇḍa-dhāriṇaṁ yamarājaṁ saha api yuddhāya raṇabhūmau avatariṣyanti || cirakālābhilaṣito mām ayaṁ tu manorathaḥ | samara-aṅgaṇe arjunasya vadhaṁ kuryām athavā sa eva māṁ mārayet | kadācit bhīmasenena saha samāgamāt mama sā icchā adyaiva pūrṇā bhavet ||
સંજય બોલ્યો—આ દંડ લઈને તેઓ શું કરી લેશે? શું મૃત્યુ સાથે પણ યુદ્ધ કરવા રણમાં ઉતરી શકે? આજે ક્રોધથી વ્યાકુળ થઈ તેઓએ કવચ બાંધી યુદ્ધના મુખે આવી ઊભા રહ્યા છે; પરંતુ દંડધારી યમરાજ સામે પણ શું તેઓ રણભૂમિમાં પ્રવૃત્ત થઈ શકશે? અને મારા હૃદયમાં આ મનોભાવ દીર્ઘકાલથી વસેલો છે—સમરમાં હું અર્જુનનો વધ કરું, અથવા તે મને મારી નાખે. કદાચ ભીમસેન સાથે સામનો થતાં, મારી એ ઇચ્છા આજે જ પૂર્ણ થઈ જાય.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts outward martial display with the ultimate limit set by death: anger and armor may embolden warriors, but no human can truly contend with Death/Yama. It also highlights the kṣatriya ideal of staking one’s life on honor—seeking decisive resolution rather than retreat.
Sañjaya reports a fierce, contemptuous assessment of warriors rushing into battle in anger, invoking Yama as the ultimate adversary. The speaker then reveals a long-held battlefield desire: a final, decisive outcome with Arjuna—either to kill him or be killed—anticipating that an encounter (notably involving Bhīmasena) may bring that wish to fulfillment that day.