Shloka 303
Adhyāya 41 — Kṛṣṇa’s Battlefield Briefing and the Renewal of the Great Engagement
Devanagari script
अस्यार्थसिद्धि त्वभिकाड्क्षमाण- स्तन्मन्यसे यत्र नैकान्त्यमस्ति । “यह बड़ा भयंकर समय सामने आ रहा है। राजा दुर्योधन रणभूमिमें आ पहुँचा है। मैं उसके मनोरथकी सिद्धि चाहता हूँ; किंतु तुम्हारा मन उधर लगा हुआ है, जिससे उसके कार्यकी सिद्धि होनेकी कोई सम्भावना नहीं है
Translation
આ અત્યંત ભયંકર સમય સામે આવી રહ્યો છે. રાજા દુર્યોધન રણભૂમિમાં આવી પહોંચ્યો છે. હું તેના મનોભાવની સિદ્ધિ ઈચ્છું છું; પરંતુ તારો મન એવી દિશામાં લાગ્યો છે જ્યાં તેના કાર્યસિદ્ધિનો કોઈ નિશ્ચય નથી.
Word by Word
अस्यof this (man/thing)
अस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अर्थसिद्धिम्accomplishment of (his) purpose
अर्थसिद्धिम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थसिद्धि
FormFeminine, Accusative, Singular
तुbut
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
अभिकाङ्क्षमाणःdesiring, wishing
अभिकाङ्क्षमाणः:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-√काङ्क्ष्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypeNoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
मन्यसेyou think, you suppose
मन्यसे:
TypeVerb
Root√मन् (मन्यते)
FormPresent, Ātmanepada, Second, Singular
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
एकान्त्यम्certainty, definiteness
एकान्त्यम्:
TypeNoun
Rootएकान्त्य
FormNeuter, Nominative, Singular
अस्तिis, exists
अस्ति:
TypeVerb
Root√अस्
FormPresent, Third, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes