Shloka 243
को जीवितं रक्षमाणो हि तेन युयुत्सेद् वै मानुषो मामृतेडन्य: । “जिन सव्यसाची अर्जुनने खाण्डववनमें देवताओं-सहित समस्त प्राणियोंको जीत लिया था, उनके साथ मेरे सिवा दूसरा कौन मनुष्य, जो अपने जीवनकी रक्षा करना चाहता हो, युद्धकी इच्छा करेगा
ko jīvitaṃ rakṣamāṇo hi tena yuyutsed vai mānuṣo māmṛte 'nyaḥ |
સંજયે કહ્યું— પોતાનું જીવન બચાવવા ઇચ્છતો મનુષ્ય, મને છોડીને, બીજો કોણ તેની સાથે યુદ્ધ કરવાની ઇચ્છા કરશે? ખાંડવવનમાં દેવતાઓ સહિત સર્વ પ્રાણીઓને જેણે જીત્યા હતા, તે સવ્યસાચી અર્જુન સામે યુદ્ધ કોણ ઇચ્છે?
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical realism of war: a wise person values life and avoids needless combat against an overwhelmingly superior warrior; choosing such a fight signals extraordinary resolve, compulsion of duty, or fatalistic acceptance.
Sañjaya highlights Arjuna’s unmatched martial reputation by recalling his victory in the Khāṇḍava episode, implying that no ordinary man would willingly face him—thereby intensifying the tension around who will dare oppose Arjuna in the ongoing battle.