Shloka 47
कर्णपर्व — अध्याय ४०
Karṇa’s Pressure on the Pāñcālas; Duryodhana Disabled; Arjuna’s Counter-Advance
Devanagari script
अविषहा: समुद्रो हि बहुसत्वगणालय: । महासत्त्वशतोद्धासी नभसो5पि विशिष्यते
Translation
કાગડો વિચારવા લાગ્યો— “હું થાકી જાઉં ત્યારે આ જળરાશિમાં ક્યાં ઉતરું? અનેક જલચરોનું નિવાસસ્થાન એવો આ સમુદ્ર મારા માટે નિરાધાર છે. અસંખ્ય મહાપ્રાણીઓથી ગુંજતો આ મહાસાગર તો આકાશથી પણ વિશેષ છે.”
Word by Word
अविषहाःunendurable, unbearable
अविषहाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअविषह
FormMasculine, Nominative, Singular
समुद्रःthe ocean
समुद्रः:
Karta
TypeNoun
Rootसमुद्र
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
बहुसत्त्वगणालयःabode of many groups of creatures
बहुसत्त्वगणालयः:
Karta
TypeAdjective
Rootबहुसत्त्वगणालय
FormMasculine, Nominative, Singular
महासत्त्वशतोद्धासीteeming with hundreds of great beings
महासत्त्वशतोद्धासी:
Karta
TypeAdjective
Rootमहासत्त्वशतोद्धासिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
नभसःthan the sky (from the sky)
नभसः:
Apadana
TypeNoun
Rootनभस्
FormNeuter, Ablative, Singular
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
विशिष्यतेexcels, surpasses
विशिष्यते:
TypeVerb
Rootवि-शिष्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada, Active (Parasmaipada-sense not used here)
कौआcrow
कौआ:
Karta
TypeNoun
Rootकाक
FormMasculine, Nominative, Singular
सोचनेto think (Hindi gloss, not Sanskrit pada)
सोचने:
TypeVerb
Rootचिन्त्
FormInfinitive/Verbal noun (Hindi)
लगाbegan (Hindi gloss, not Sanskrit pada)
लगा:
TypeVerb
Rootलग्
FormPast/perfective (Hindi)
Speaker
हंस उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes