Previous Verse
Next Verse

Shloka 76

कर्णेन युधिष्ठिरानीकविदारणम् / Karṇa’s Breach of Yudhiṣṭhira’s Battle-Line

ततः स भगवान्‌ देवो लोकस्त्रष्टा पितामह:,(एवमुक्त्वा जटाभारं संयम्य प्रपितामह: । परिधायाजिन गाढं संन्यस्य च कमण्डलुम्‌ ।। प्रतोदपाणिर्भगवानारुरोह रथ तदा ।) तदनन्तर लोकस्रष्टा भगवान्‌ पितामह देवने जो जगतके प्रपितामह हैं, उपर्युक्त बात कहकर अपनी जटाओंके बोझको बाँध लिया और मृगचर्मके वस्त्रको अच्छी तरह कसकर कमण्डलुको अलग रख दिया। तत्पश्चात्‌ वे भगवान्‌ ब्रह्मा हाथमें चाबुक लेकर तत्काल उस रथपर जा चढ़े

tataḥ sa bhagavān devo lokasraṣṭā pitāmahaḥ | (evam uktvā jaṭābhāraṃ saṃyamya prapitāmahaḥ | paridhāyājinaṃ gāḍhaṃ saṃnyasya ca kamaṇḍalum || pratodapāṇir bhagavān āruroha rathaṃ tadā |)

ત્યારબાદ લોકસ્રષ્ટા ભગવાન પિતામહ—જગતના પ્રપિતામહ—એમ કહી પોતાની જટાઓનો ભારે ભાર બાંધી સંયમમાં લીધો. મૃગચર્મનું વસ્ત્ર કસીને ધારણ કર્યું, કમંડલુ અલગ મૂક્યું અને હાથમાં ચાબુક લઈને તરત જ તે રથ પર આરોહણ કર્યું।

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
भगवान्the venerable/lordly one
भगवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
देवःgod
देवः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
लोकस्रष्टाcreator of the worlds
लोकस्रष्टा:
Karta
TypeNoun
Rootलोक-स्रष्टृ
FormMasculine, Nominative, Singular
पितामहःthe grandsire (Brahmā)
पितामहः:
Karta
TypeNoun
Rootपितामह
FormMasculine, Nominative, Singular
एवम्thus
एवम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active
जटाभारम्the mass/burden of matted hair
जटाभारम्:
Karma
TypeNoun
Rootजटा-भार
FormMasculine, Accusative, Singular
संयम्यhaving restrained/tied up
संयम्य:
Karta
TypeVerb
Rootयम्
Formल्यप् (absolutive/gerund), सम्, Active
प्रपितामहःthe great-grandsire
प्रपितामहः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रपितामह
FormMasculine, Nominative, Singular
परिधायhaving put on
परिधाय:
Karta
TypeVerb
Rootधा
Formल्यप् (absolutive/gerund), परि, Active
अजिनम्deerskin (garment)
अजिनम्:
Karma
TypeNoun
Rootअजिन
FormNeuter, Accusative, Singular
गाढम्tightly, firmly
गाढम्:
Karma
TypeAdjective
Rootगाढ
FormNeuter, Accusative, Singular
संन्यस्यhaving set aside/laid down
संन्यस्य:
Karta
TypeVerb
Rootअस्
Formल्यप् (absolutive/gerund), सम् + नि, Active
and
:
TypeIndeclinable
Root
कमण्डलुम्water-pot
कमण्डलुम्:
Karma
TypeNoun
Rootकमण्डलु
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रतोडपाणिःhaving a whip in (his) hand
प्रतोडपाणिः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतोड-पाणि
FormMasculine, Nominative, Singular
भगवान्the venerable one
भगवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
आरुरोहmounted, ascended
आरुरोह:
TypeVerb
Rootरुह्
FormPerfect (लिट्), Third, Singular, Parasmaipada
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Accusative, Singular
तदाthen, at that time
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा

पितामह उवाच

पितामह (Brahmā)
प्रपितामह (epithet of Brahmā)
जटा (matted locks)
अजिन (deerskin garment)
कमण्डलु (water-pot)
प्रतोद (whip/goad)
रथ (chariot)