Shloka 52

Devanagari script

।। सर्वभूतमयं दृष्टवा तमजं जगत: प्रतिम्‌,तप उग्र॑ समास्थाय नियमे परमे स्थिता: । उस समय देवताओंने दैत्योंको परास्त कर दिया था, यह हमारे सुननेमें आया है। राजन! दैत्योंके परास्त हो जानेपर तारकासुरके तीन पुत्र ताराक्ष, कमलाक्ष और विद्युन्माली उग्र तपस्याका आश्रय ले उत्तम नियमोंका पालन करने लगे

Transliteration

sarvabhūtamayaṁ dṛṣṭvā tam ajaṁ jagataḥ pratim, tapa ugraṁ samāsthāya niyame parame sthitāḥ |

Translation

સર્વભૂતમય, અજ અને જગતના પ્રતિરૂપ એવા પરમેશ્વરને જોઈ તેઓ ઉગ્ર તપનો આશ્રય લઈને પરમ નિયમોમાં દૃઢપણે સ્થિર થયા. અમે સાંભળ્યું છે કે તે જ સમયે દેવોએ દૈત્યોને પરાજિત કર્યા; અને દૈત્યો પરાસ્ત થયા પછી તારકાસુરના ત્રણ પુત્રો—તારાક્ષ, કમલાક્ષ અને વિદ્યુન્માલી—કઠોર તપમાં પ્રવૃત્ત થઈ ઉત્તમ વ્રત-નિયમોનું પાલન કરવા લાગ્યા.

Word by Word

• {'sarvabhūtamayaṁ': 'consisting of / pervading all beings', 'dṛṣṭvā': 'having seen, having beheld', 'tam': 'him

• that (supreme being referred to)', 'ajam': 'the Unborn (epithet of the supreme/divine)', 'jagataḥ': 'of the world, of the universe', 'pratim': 'image, counterpart, embodiment', 'tapaḥ (tapa)': 'austerity, ascetic heat, penance', 'ugram': 'fierce, intense', 'samāsthāya': 'having undertaken, having resorted to', 'niyame': 'in discipline, restraint, observance (niyama)', 'parame': 'supreme, highest', 'sthitāḥ': 'standing firm, abiding, steadfast'}

Speaker

दुर्योधन उवाच

Characters & Entities

• Duryodhana
• Devas
• Daityas
• Tārakāsura
• Tārākṣa
• Kamalākṣa
• Vidyunmālī

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights the perceived potency of disciplined austerity (tapas) and strict observance (niyama): even those defeated in worldly power may seek a higher, transformative power through self-restraint and intense spiritual effort, especially after recognizing a cosmic, all-pervading divine reality.

What is happening in the narrative?

Duryodhana recounts a heard tradition: after the Devas defeated the Daityas, Tārakāsura’s three sons—Tārākṣa, Kamalākṣa, and Vidyunmālī—responded by undertaking fierce austerities and adhering to high disciplines, implying a strategic turn from military defeat to spiritual power-seeking.