Shloka 44
उन्मत्तगज्जप्रतिमं शब्देनापूरयज्जगत् । इस प्रकार अस्त्र-शस्त्रोंसे परिपूर्ण यह महाभयानक युद्ध बढ़ी हुई गंगाके समान जगत्को कोलाहलसे परिपूर्ण कर रहा था ।। ४३ $ || नैव स्वे न परे राजन् विज्ञायन्ते शरातुरा:
unmattagajja-pratimaṁ śabdenāpūrayaj jagat | naiva sve na pare rājan vijñāyante śarāturāḥ ||
સંજય બોલ્યો—ઉન્મત્ત હાથી સમાન તે યુદ્ધે પોતાના ગર્જનાથી સમગ્ર જગતને ભર્યું. હે રાજન, અસ્ત્ર-શસ્ત્રોથી છલોછલ ભરેલા તે મહાભયંકર સંઘર્ષમાં, વધેલી ગંગા જેવી ઉછાળો અને કોલાહલ છવાઈ ગયો; બાણોથી પીડિત યોદ્ધાઓ ‘આપણા’ કે ‘શત્રુ’ એવો ભેદ ઓળખી શક્યા નહીં.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how extreme violence and confusion in war can erase moral and social distinctions—friend and foe become indistinguishable—underscoring the ethical cost of uncontrolled conflict and the suffering it produces.
Sañjaya reports to the king that the battlefield has become terrifyingly loud and chaotic, likened to a raging elephant and a flooded Gaṅgā; amid the arrow-stricken fighters, neither side can clearly recognize their own men versus the enemy.