Shloka 416

Śalya’s Objection to Sārathya and Duryodhana’s Conciliation (शल्यमन्यु-प्रशमनम् / Sārathyāṅgīkāra)

Devanagari script

अवतीर्य रथात्तूर्ण परिघं गृह धिष्ठित: । प्रजापालक नरेश! घोड़े, रथ और कवचके नष्ट हो जानेपर नकुल तुरंत उस रथसे उतरकर हाथमें परिघ लिये खड़े हो गये

Transliteration

avatīrya rathāt tūrṇaṁ parighaṁ gṛhya dhisthitaḥ | prajā-pālaka nareśa! aśva-ratha-kavaca-nāśe nakulaḥ tasmād rathād avatīrya haste parighaṁ gṛhītvā tiṣṭhati ||

Translation

હે પ્રજાપાલક નરેશ! ઘોડા, રથ અને કવચ નષ્ટ થઈ ગયા પછી નકુલ તરત રથમાંથી ઉતરી ગયો અને હાથમાં પરિઘ લઈને અડગ ઊભો રહ્યો.

Word by Word

• अवतीर्य: having descended
• अवतीर्य: Karta
• Type: Verb
• Root: अव-तॄ
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि

• रथात्: from the chariot
• रथात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: रथ
• Form: Masculine, Ablative, Singular

• तूर्णम्: quickly
• तूर्णम्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तूर्ण

• परिघम्: an iron club/bar (parigha)
• परिघम्: Karma
• Type: Noun
• Root: परिघ
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• गृह्णन्: taking/holding
• गृह्णन्: Karta
• Type: Verb
• Root: ग्रह्
• Form: शतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular

• अधिष्ठितः: stood stationed / stood firm
• अधिष्ठितः: Karta
• Type: Verb
• Root: अधि-स्था
• Form: क्त (past passive participle; used in active sense here), Masculine, Nominative, Singular

• प्रजापालक: O protector of the subjects
• प्रजापालक: Sampradana
• Type: Noun
• Root: प्रजापालक
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• नरेश: O king
• नरेश: Sampradana
• Type: Noun
• Root: नरेश
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Dhṛtarāṣṭra (implied by address 'O king, protector of the people')
• Nakula
• ratha (chariot)
• aśva (horses)
• kavaca (armor)
• parigha (iron club)