Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Karṇa-parva Adhyāya 19 — Saṃśaptaka–Trigarta Assault and Aindra-astra Counter

स तोमरं भास्कररश्मिवर्चसं बलास्त्रसर्गोत्तमयत्नमन्युभि: । ससर्ज शीघ्र॑ं परिपीडयन्‌ गजं गुरो: सुतायाद्रिपती श्वरो नदन्‌,गिरिराज मलयके स्वामी पाण्ड्यराजने तुरंत अग्रसर होनेके लिये उस हाथीको पीड़ा दी और अस्त्र-प्रहारके लिये उत्तम यत्न, बल तथा क्रोधसे प्रेरित हो सूर्यकी किरणोंके समान तेजस्वी एक तोमर हाथमें लेकर गर्जना करते हुए उसे शीघ्र ही आचार्यपुत्रपर चला दिया

sa tomaraṃ bhāskara-raśmi-varcasaṃ balāstra-sargottama-yatnam anyubhiḥ | sasarja śīghraṃ paripīḍayan gajaṃ guroḥ sutāyādripatīśvaro nadan |

સંજય બોલ્યા— ત્યારે મલયગિરિરાજના સ્વામી પાંડ્યરાજે ગજને આગળ ધપાવવા તેને પીડિત કર્યો અને બળ, શ્રેષ્ઠ પ્રયત્ન તથા ક્રોધથી પ્રેરિત થઈ, સૂર્યકિરણ સમ તેજસ્વી તોમર હાથમાં લઈ ગર્જના કરતાં ગુરુપુત્ર દ્રૌણિ પર તેને ત્વરિત ફેંક્યો.

सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तोमरम्a javelin/spear
तोमरम्:
Karma
TypeNoun
Rootतोमर
FormMasculine, Accusative, Singular
भास्कर-रश्मि-वर्चसम्having the brilliance of the sun’s rays
भास्कर-रश्मि-वर्चसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभास्कररश्मिवर्चस्
FormMasculine, Accusative, Singular
बल-अस्त्र-सर्ग-उत्तम-यत्नम्the best effort for a forceful weapon-discharge
बल-अस्त्र-सर्ग-उत्तम-यत्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootबलास्त्रसर्गोत्तमयत्न
FormMasculine, Accusative, Singular
मन्युभिःwith wrath/anger
मन्युभिः:
Karana
TypeNoun
Rootमन्यु
FormMasculine, Instrumental, Plural
ससर्जhe hurled/let fly
ससर्ज:
Karta
TypeVerb
Rootसृज्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र
परिपीडयन्pressing/torturing
परिपीडयन्:
Karta
TypeVerb
Rootपरि-पीड्
FormPresent active participle, Masculine, Nominative, Singular
गजम्the elephant
गजम्:
Karma
TypeNoun
Rootगज
FormMasculine, Accusative, Singular
गुरोःof the teacher
गुरोः:
Sambandha
TypeNoun
Rootगुरु
FormMasculine, Genitive, Singular
सुतायto the son
सुताय:
Sampradana
TypeNoun
Rootसुत
FormMasculine, Dative, Singular
अद्रिपतीश्वरःthe lord of the mountain-kings (a mighty ruler)
अद्रिपतीश्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootअद्रिपतीश्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
नदन्roaring
नदन्:
Karta
TypeVerb
Rootनद्
FormPresent active participle, Masculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
G
guroḥ suta (Droṇa-putra, commonly Aśvatthāman)
M
Malaya (mountain)
T
tomara (javelin)
G
gaja (elephant)
S
Sūrya/Bhāskara (as simile)

Educational Q&A

The verse highlights how anger (krodha), when joined with strength and skill, accelerates violent decision-making in war. Ethically, it points to the peril of wrath: it sharpens action but can eclipse restraint and discernment, intensifying harm in the name of martial duty.

A mountain-lord associated with Malaya, riding and urging his elephant, roars and swiftly hurls a sun-bright javelin (tomara) at the ‘Guru’s son’—understood as Droṇa’s son (Aśvatthāman)—as the battle surges forward.