Shloka 41
Adhyāya 18 — Sequential Duels and Formation Pressure
Ulūka–Yuyutsu; Śakuni–Sutasoma; Kṛpa–Dhṛṣṭadyumna; Kṛtavarmā–Śikhaṇḍin
रथांश्व बहुधा भग्नान् हेमकिड्किणिन: शुभान्,“देखो, सोनेकी छोटी-छोटी घंटियोंसे सुशोभित बहुसंख्यक रथोंके कितने ही टुकड़े हो गये हैं और नाना प्रकारके घोड़े लहूलुहान होकर पड़े हैं। अनुकर्ष, उपासंग, पताका, नाना प्रकारके ध्वज, योद्धाओंके सब ओर बिखरे हुए बड़े-बड़े श्वेत शंख तथा कितने ही पर्वताकार हाथी जीभ निकाले सोये पड़े हैं
sañjaya uvāca | rathān aśvān bahudhā bhagnān hemakiṅkiṇinaḥ śubhān |
સંજય બોલ્યા—“જોવો—સોનાની નાની-નાની ઘંટડીઓથી શોભિત અનેક સુંદર રથો અનેક રીતે તૂટી ને ટુકડા-ટુકડા થઈ ગયા છે; અને વિવિધ જાતિના ઘોડા લોહીમાં તરબોળ થઈ પડ્યા છે. રથોના અનુકર્ષ અને ઉપાસંગ, પતાકાઓ અને અનેક પ્રકારના ધ્વજો ચારે બાજુ વિખેરાયેલા છે; મોટા મોટા શ્વેત શંખો પણ અહીં-ત્યાં પડ્યા છે; અને પર્વત સમાન ઘણા હાથી જીભ બહાર કાઢીને જાણે સૂતા હોય તેમ ઢળી પડ્યા છે।”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the stark impermanence of martial glory: splendid war-gear and mighty beings are reduced to ruin. Through Sañjaya’s witness, the epic invites reflection on the cost of violence and the fragility of worldly power.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the battlefield aftermath: chariots with golden bells are shattered, horses lie bloodied, military equipment and banners are strewn everywhere, conches are scattered, and huge elephants lie dead or dying, described as if asleep.