Shloka 37
Adhyāya 18 — Sequential Duels and Formation Pressure
Ulūka–Yuyutsu; Śakuni–Sutasoma; Kṛpa–Dhṛṣṭadyumna; Kṛtavarmā–Śikhaṇḍin
मनुष्यगजवाजीनां शरशव्त्यूष्टितोमरै: । निस्त्रिंशै: पट्टिशै: प्रासैर्नखरैर्लगुडैरपि,'शत्रुसूदन अर्जुन! बाण, शक्ति, ऋष्टि, तोमर, खड़्ग, पट्टिश, प्रास, नखर और लगुडोंकी मारसे हाथी, घोड़े और मनुष्योंके शरीरोंके कई टुकड़े हो गये हैं। वे सब-के-सब खूनसे लथपथ हो प्राणशून्य होकर पड़े हैं और उनके द्वारा सारी रणभूमि पट गयी है
sañjaya uvāca | manuṣya-gaja-vājīnām śara-śakty-ṛṣṭi-tomaraiḥ | nistriṁśaiḥ paṭṭiśaiḥ prāsair nakharair laguḍair api |
સંજય બોલ્યા—શત્રુસૂદન અર્જુન! બાણ, શક્તિ, ઋષ્ટિ, તોમર, ખડ્ગ, પટ્ટિશ, પ્રાસ, નખર અને લગુડના પ્રહારથી મનુષ્ય, હાથી અને ઘોડાંના શરીરો અનેક ટુકડાઓમાં કપાઈ ગયા છે. બધા જ લોહીમાં લથપથ, પ્રાણહીન થઈ પડ્યા છે; એમના કારણે આખી રણભૂમિ ઢંકાઈ ગઈ છે।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the stark reality of war: life is shattered indiscriminately across humans and animals, and the battlefield becomes a testimony to mortality. Implicitly, it presses the ethical gravity of kṣatriya action—duty pursued in war carries irreversible consequences, demanding sobriety, restraint, and accountability.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra, addressing Arjuna by epithet, describing how varied weapons have mutilated and slain men, elephants, and horses. The dead, soaked in blood, lie scattered so densely that the battlefield appears covered by their bodies.