Shloka 17
अर्जुनने संशप्तकोंके रथके त्रिवेणु, चक्र और धुरोंको छिन्न-भिन्न कर दिया। योद्धाओं, अश्वों तथा सारथियोंको मार डाला। आयुधों और तरकसोंका विध्वंस कर डाला। ध्वजाओंके टुकड़े-टुकड़े कर दिये। जोत और लगाम काट डाले। रक्षाके लिये लगाये गये चर्ममय आवरण और कूबर नष्ट कर दिये। रथतल्प और जूए तोड़ दिये तथा रथकी बैठक और धुरोंको जोड़नेवाले काष्ठके टुकड़े-टुकड़े कर डाले। जैसे हवा महान् मेघोंको छिज्न- भिन्न कर देती है, उसी प्रकार विजयशील अर्जुनने रथोंके खण्ड-खण्ड करके सबको आश्चर्यमें डालते हुए अकेले ही सहस्रों महारथियोंके समान दर्शनीय पराक्रम किया, जो शत्रुओंका भय बढ़ानेवाला था ।। सिद्धदेवर्षिसंघाश्व चारणाश्नापि तुष्टवुः । देवदुन्दुभयो नेदु: पुष्पवर्षाणि चापतन्
siddhadevarṣisaṅghāś ca cāraṇāś cāpi tuṣṭuvuḥ | devadundubhayo neduḥ puṣpavarṣāṇi cāpatam ||
અર્જુને સંશપ્તકોના રથોના ત્રિવેણુ, ચક્રો અને ધુરાઓને છિન્ન-ભિન્ન કરી નાખ્યા. તેણે યોદ્ધાઓ, અશ્વો અને સારથીઓનો સંહાર કર્યો; આયુધો અને તરકસોનો વિનાશ કર્યો; ધ્વજાઓને ટુકડા-ટુકડા કરી નાખ્યા; જોડ અને લગામ કાપી નાખ્યા; રક્ષાર્થે લગાવેલા ચર્મમય આવરણો અને કૂબર નષ્ટ કર્યા. રથતલ્પ અને જૂઆ તોડી નાખ્યા તથા રથની બેઠક અને ધુરાઓને જોડનાર કાષ્ઠને પણ ખંડ-ખંડ કરી નાખ્યું. જેમ પવન મહામેઘોને વિખેરી નાખે, તેમ વિજયશીલ અર્જુને રથોને ખંડિત કરીને સૌને આશ્ચર્યમાં મૂકતાં એકલાએ જ સહસ્ર મહારથી સમાન દર્શનીય પરાક્રમ કર્યો—શત્રુભય વધારનાર. સિદ્ધો, દેવો, ઋષિસંઘો અને ચારણોએ આનંદથી તેની સ્તુતિ કરી; દેવદુન્દુભિઓ ગુંજી ઉઠી અને આકાશથી પુષ્પવર્ષા વરસી।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the epic’s kṣatriya ethic: extraordinary courage and skill in a righteous battle are publicly affirmed through divine signs (drums and flower-showers). It also shows how the Mahābhārata frames martial excellence as accountable to a larger moral-cosmic order, not merely personal glory.
After Arjuna’s devastating dismantling of enemy chariots and forces (described in the surrounding prose), celestial beings—Siddhas, gods, seers, and Cāraṇas—praise him; heavenly drums resound and flowers rain down, marking divine approval and astonishment at his feat.