Shloka 30
Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā
Drauṇi
वे गर्जने, ताल ठोंकने और बाणोंके शब्दसे चारों ओरके योद्धाओंको हर्ष प्रदान करते हुए सिंहनाद कर रहे थे ।। समुद्यतकरा भ्यां तौ द्विपाभ्यां कृतिनावुभौ । वातोद्धूतपताकाभ्यां युयुधाते महाबलौ,वे दोनों महाबली और विद्वान योद्धा उन सूँड़ उठाये हुए दोनों हाथियोंद्वारा युद्ध कर रहे थे। उस समय उन हाथियोंके ऊपर लगी हुई पताकाएँ हवाके वेगसे फहरा रही थीं व्यरोचेतां महारज्ले निस्त्रिंशवरधारिणौ । यथा देवासुरे युद्धे जम्भशक्रौ महाबलौ जैसे देवासुर-संग्राममें महाबली इन्द्र और जम्भसुर शोभा पाते थे, उसी प्रकार युद्धके उस महान रंगस्थलमें उत्तम खड़्ग धारण किये हुए वे दोनों योद्धा सुशोभित हो रहे थे
saṃjaya uvāca |
vyarocetāṃ mahāraṅge nistriṃśavaradhāriṇau |
yathā devāsure yuddhe jambhaśakrau mahābalau ||
તેઓ ગર્જના કરતા, તાલ ઠોકતા અને બાણોના શબ્દોથી ચારે તરફના યોદ્ધાઓને હર્ષ આપતા સિંહનાદ કરતા હતા. સૂંઢ ઊંચી કરેલા તે બંને હાથીઓ પર આરૂઢ થઈ, મહાબલી અને કુશળ એવા તે બંને યુદ્ધ કરતા હતા; અને હાથીઓની ધ્વજપતાકાઓ પવનના વેગે ફફડતી હતી. તે મહારણમંચમાં ઉત્તમ ખડ્ગ ધારણ કરેલા તેઓ બંને એવા શોભતા હતા, જેમ દેવાસુર-યુદ્ધમાં મહાબલી શક્ર (ઇન્દ્ર) અને જંભ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war can appear glorious and radiant through heroic display, yet the epic context invites reflection: splendor in battle does not erase its moral weight. It points to the kṣatriya ideal of courage and excellence while implicitly reminding the listener that such brilliance unfolds within a tragic, dharma-testing conflict.
Sañjaya describes two combatants on the battlefield who, wielding fine swords, look striking and formidable. He intensifies the scene by comparing them to Indra (Śakra) and the asura Jambha in the primordial deva–asura war, emphasizing the scale and intensity of the duel.