Shloka 10

धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः

Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa

Devanagari script

दैवमेव परं मन्ये नन्वनर्थ हि पौरुषम्‌ | अश्मसारमयं नून॑ हृदयं सुदृढे मम

Transliteration

daivam eva paraṁ manye nanv anartha hi pauruṣam | aśmasāramayaṁ nūnaṁ hṛdayaṁ sudṛḍhe mama ||

Translation

ધૃતરાષ્ટ્ર બોલ્યા—હવે હું દૈવને જ પરમ માનું છું; કારણ કે પુરુષાર્થ તો ખરેખર નિષ્ફળ જણાય છે. આ વિનાશમાં પણ હું ટકી રહ્યો છું, એટલે મારું હૃદય પથ્થર-સારમાંથી બનેલું—અતિ દૃઢ—હોવું જ જોઈએ।

Word by Word

• दैवम्: fate, divine dispensation
• दैवम्: Karta
• Type: Noun
• Root: दैव
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• एव: indeed, only
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• परम्: supreme, highest
• परम्: Karta
• Type: Adjective
• Root: पर
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• मन्ये: I think, I consider
• Type: Verb
• Root: मन् (मन्यते)
• Form: Present, First, Singular, Atmanepada

• ननु: indeed, surely (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: ननु

• अनर्थः: harm, misfortune, futility
• अनर्थः: Karta
• Type: Noun
• Root: अनर्थ
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• हि: for, indeed
• Type: Indeclinable
• Root: हि

• पौरुषम्: human effort, manly exertion
• पौरुषम्: Karta
• Type: Noun
• Root: पौरुष
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• अश्मसारमयम्: made of stone/adamantine essence
• अश्मसारमयम्: Karta
• Type: Adjective
• Root: अश्मसारमय
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• नूनम्: surely, certainly
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम्

• हृदयम्: heart
• हृदयम्: Karta
• Type: Noun
• Root: हृदय
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• सुदृढे: in (something) very firm/strong
• सुदृढे: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: सुदृढ
• Form: Neuter, Locative, Singular

• मम: of me, my
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: Genitive, Singular

Speaker

धृतराष्ट उवाच

Characters & Entities

• Dhṛtarāṣṭra
• Daiva (fate/divine ordination)