Adhyaya 105

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ३९ श्लोक हैं) ््ज-्अ ्ःः छा अकाल त्रयधिकशततमो<ध्याय: दुर्योधन और अर्जुनका युद्ध तथा दुर्योधनकी पराजय संजय उवाच एवमुकक्‍्त्वार्जुनं राजा त्रिभिमर्मातिगै: शरै: । अभ्यविध्यन्महावेगैश्षतुर्भि श्वतुरो हयान्‌

સંજય બોલ્યો—રાજન્! અર્જુનને આમ કહીને રાજા દુર્યોધને ત્રણ અત્યંત વેગવાન મર્મભેદી બાણોથી તેને વીંધી નાખ્યો; અને વધુ ચાર બાણોથી અર્જુનના ચારેય ઘોડાઓને પણ ઘાયલ કર્યા.

Verse 2

वासुदेवं च दशभश्रि: प्रत्यविध्यत्‌ स्तनान्तरे | प्रतोद॑ चास्य भल्लेन छित्त्वा भूमावपातयत्‌,इसी प्रकार दस बाण मारकर उसने श्रीकृष्णकी भी छाती छेद डाली और एक भल्लसे उनके चाबुकको काटकर पृथ्वीपर गिरा दिया

તેણે વાસુદેવ શ્રીકૃષ્ણને પણ દસ બાણોથી છાતીના ભાગમાં પ્રહાર કરીને વીંધી નાખ્યા; અને એક ભલ્લથી તેમના ચાબુકને કાપીને ધરતી પર પાડી દીધો.

Verse 3

त॑ चतुर्दशभि: पार्थश्रित्रपुड्खै: शिलाशितै: । अविध्यत्‌ तूर्णमव्यग्रस्ते चा भ्रश्यन्त वर्मणि

ત્યારે વ્યગ્રતા વિના અને ઝડપી અર્જુને શિલા પર ઘસીને તીક્ષ્ણ કરેલા, વિચિત્ર પાંખવાળા ચૌદ બાણોથી તરત જ તેને ઘાયલ કર્યો; પરંતુ તે બાણ દુર્યોધનના કવચ પર અથડાઈને સરકી પડ્યા.

Verse 4

तेषां नैष्फल्यमालोक्य पुनर्नव च पञ्च च । प्राहिणोन्निशितान्‌ बाणांस्ते चाभ्रश्यन्त वर्मण:,उन्हें निष्फल हुआ देख अर्जुनने पुनः चौदह तीखे बाण चलाये; परंतु वे भी कवचसे फिसल गये

તે બાણો નિષ્ફળ ગયાં તે જોઈ અર્જુને ફરી નવ અને પાંચ—અર્થાત્ ચૌદ—તીક્ષ્ણ બાણો છોડ્યા; પરંતુ તે પણ કવચ પરથી સરકી પડ્યા.

Verse 5

अष्टाविंशांस्तु तान्‌ बाणानस्तान्‌ विप्रेक्ष्य निष्फलान्‌ । अब्रवीत्‌ परवीरघ्न: कृष्णो<र्जुनमिदं वच:

અર્જુને છોડેલા તે અઠ્ઠાવીસ બાણો નિષ્ફળ ગયાં તે જોઈ પરવીરઘ્ન શ્રીકૃષ્ણે અર્જુનને આ વચન કહ્યું.

Verse 6

अदृष्टपूर्व पश्यामि शिलानामिव सर्पणम्‌ | त्वया सम्प्रेषिता: पार्थ नार्थ कुर्वन्ति पत्रिण:

“પાર્થી! આજે હું પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલું દૃશ્ય જોઈ રહ્યો છું—જાણે પથ્થરો જ સરકી રહ્યા હોય. તારા છોડેલા બાણો કોઈ કાર્ય સિદ્ધ કરી રહ્યા નથી.”

Verse 7

कच्चिद्‌ गाण्डीवज: प्राणस्तथैव भरतर्षभ । मुशिश्व ते यथापूर्व भुजयोश्व॒ बलं तव,“भरतश्रेष्ठ! तुम्हारे गाण्डीव-धनुषकी शक्ति पहले-जैसी ही है न? तुम्हारी मुट्ठी एवं बाहुबल भी पूर्ववत्‌ हैं न?

“ભરતશ્રેષ્ઠ! તારા ગાંડીવ ધનુષ્યની શક્તિ પહેલાં જેવી જ છે ને? તારી મુઠ્ઠીની પકડ અને ભુજાઓનું બળ પણ પૂર્વવત્ છે ને?”

Verse 8

न वा कच्चिदयं काल: प्राप्त: स्यादद्य पश्चिम: । तव चैवास्य शत्रोश्व॒ तनन्‍्ममाचक्ष्व पृच्छत:,“आज तुम्हारी और तुम्हारे इस शत्रुकी अन्तिम भेंटका समय नहीं आया है क्या? मैं जो पूछता हूँ, उसका उत्तर दो

સંજય બોલ્યો—“શું આજે તારા અને તારા આ શત્રુ માટે અંતિમ ઘડી આવી પહોંચી છે? હું જે પૂછું છું તેનું સ્પષ્ટ ઉત્તર આપ।”

Verse 9

विस्मयो मे महान्‌ पार्थ तव दृष्टवा शरानिमान्‌ | व्यर्थान्‌ निपतितान्‌ संख्ये दुर्योधनरथं प्रति

સંજય બોલ્યો—“હે પાર્થ! યુદ્ધમાં દુર્યોધનના રથ તરફ છોડેલા તારા આ બાણો નિષ્ફળ થઈને પડી રહ્યા છે—આ જોઈને મને મહાન આશ્ચર્ય થાય છે।”

Verse 10

वज्राशनिसमा घोरा: परकायावभेदिन: । शरा: कुर्वन्ति ते नार्थ पार्थ काद्य विडम्बना

સંજય બોલ્યો—“હે પાર્થ! વજ્ર અને અશનિ સમા ભયંકર, શત્રુના શરીરને ભેદી નાખનારા તારા તે બાણો આજે કંઈ અસર જ નથી કરતા—આ કેવી વિડંબના?”

Verse 11

अर्जुन बोले--श्रीकृष्ण! मेरा तो यह विश्वास है कि दुर्योधनको द्रोणाचार्यने अभेद्य कवच बाँधकर उसमें यह अद्भुत शक्ति स्थापित कर दी है। यह कवचधारणा मेरे अस्त्रोंके लिये अभेद्य है

અર્જુન બોલ્યો—“શ્રીકૃષ્ણ! મને દૃઢ વિશ્વાસ છે કે દ્રોણાચાર્યે દુર્યોધનને અભેદ્ય કવચ બાંધી તેમાં અદભુત શક્તિ સ્થાપી છે. તે કવચ મારા અસ્ત્રો માટે અભેદ્ય છે।”

Verse 12

अस्मिन्नन्तहितं कृष्ण त्रैलोक्यमपि वर्मणि । एको द्रोणो हि वेदैतदहं तस्माच्च सत्तमात्‌

અર્જુન બોલ્યો—“હે કૃષ્ણ! આ કવચની અંદર ત્રિલોકની શક્તિ પણ ગુપ્ત છે. આ રહસ્યવિદ્યા માત્ર દ્રોણ જ જાણે છે; અને તે શ્રેષ્ઠ ગુરુ પાસેથી શીખીને હું પણ તેને જાણ્યો છું।”

Verse 13

अजुन उवाच द्रोणेनैषा मति: कृष्ण धार्तराष्ट्रे निवेशिता । अभेद्या हि ममास्त्राणामेषा कवचधारणा

અર્જુને કહ્યું—હે કૃષ્ણ! દ્રોણે આ યુક્તિ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રના મનમાં સ્થાપી છે. તેણે ધારેલું આ કવચ મારા અસ્ત્રોથી અભેદ્ય છે. કોઈ પણ રીતે બાણોથી આ કવચને ભેદવું શક્ય નથી; હે ગોવિંદ! યુદ્ધમાં સ્વયં મઘવા ઇન્દ્ર પણ પોતાના વજ્રથી તેને ફાડી શકતા નથી।

Verse 14

जानंस्त्वमपि वै कृष्ण मां विमोहयसे कथम्‌ । यद्‌ वृत्तं त्रिषु लोकेषु यच्च केशव वर्तते

અર્જુને કહ્યું—શ્રીકૃષ્ણ! બધું જાણતા હોવા છતાં તમે મને મોહમાં કેવી રીતે નાખો છો? હે કેશવ! ત્રણેય લોકમાં જે બની ગયું છે અને જે બની રહ્યું છે—તે બધું તમને વિદિત છે।

Verse 15

तथा भविष्यद्‌ यच्चैव तत्‌ सर्व विदितं तव । न व्विदं वेद वै कश्चिद्‌ यथा त्वं मधुसूदन

અને જે ભવિષ્યમાં થવાનું છે તે પણ બધું તમને જાણીતું છે. હે મધુસૂદન! તમે જેમ જાણો છો તેમ બીજો કોઈ જાણતો નથી।

Verse 16

एष दुर्योधन: कृष्ण द्रोणेन विहितामिमाम्‌ | तिष्ठत्यभीतवत्‌ संख्ये बिभ्रत्‌ कवचधारणाम्‌

અર્જુને કહ્યું—હે કૃષ્ણ! દ્રોણે વિધિપૂર્વક ગોઠવેલી આ કવચધારણા ધારણ કરીને દુર્યોધન યુદ્ધભૂમિમાં જાણે નિર્ભય ઊભો છે।

Verse 17

यत्त्वत्र विहित॑ कार्य नैष तद्‌ वेत्ति माधव | स्त्रीवदेष बिभर्त्येतां युक्तां कवचधारणाम्‌

અર્જુને કહ્યું—હે માધવ! આ ધારણ કરવાથી જે કર્તવ્યવિધાન છે તે એને ખબર નથી. જેમ સ્ત્રીઓ માત્ર આભૂષણ પહેરે છે, તેમ એ બીજા દ્વારા અપાયેલી આ સુસજ્જ કવચધારણાને ધારણ કરીને બેઠો છે।

Verse 18

पश्य बल्ोश्व मे वीर्य धनुषश्न जनार्दन । पराजयिष्ये कौरव्यं कवचेनापि रक्षितम्‌,जनार्दन! अब आप मेरी भुजाओं और धनुषका बल देखिये। मैं कवचसे सुरक्षित होनेपर भी दुर्योधनको पराजित कर दूँगा

અર્જુને કહ્યું— હે જનાર્દન, મારા ભુજાબળ અને ધનુષ્યનું પરાક્રમ જુઓ. કવચથી સુરક્ષિત હોવા છતાં હું તે કૌરવને (દુર્યોધનને) પરાજિત કરી દઈશ.

Verse 19

इदमड्िरसे प्रादाद्‌ देवेशो वर्म भास्वरम्‌ | तस्माद्‌ बृहस्पति: प्राप ततः प्राप पुरंदर:

અર્જુને કહ્યું— દેવેશ્વરે આ તેજસ્વી કવચ અંગિરસને આપ્યું હતું. અંગિરસ પાસેથી બૃહસ્પતિને મળ્યું અને બૃહસ્પતિ પાસેથી પુરંદર (ઇન્દ્ર)ને પ્રાપ્ત થયું.

Verse 20

पुनर्ददौ सुरपतिर्महां वर्म ससंग्रहम्‌ । दैवं यद्यस्य वर्मतद्‌ ब्रह्मणा वा स्वयं कृतम्‌

અર્જુને કહ્યું— પછી દેવોના સ્વામીએ સર્વ અંગોથી યુક્ત મહાન કવચ ફરીથી આપ્યું. તે કવચ દિવ્ય પ્રભાવવાળું હતું—કિંવા સ્વભાવથી જ દૈવી, અથવા સ્વયં બ્રહ્માએ બનાવેલું.

Verse 21

संजय उवाच एवमुक्त्वार्जुनो बाणमभिमन्त्रय व्यकर्षयत्‌

સંજયે કહ્યું— આમ કહી અર્જુને મંત્રથી બાણને અભિમંત્રિત કરીને તેને ખેંચી (પ્રહાર માટે) તૈયાર કર્યો.

Verse 22

मानवास्त्रेण मानार्हस्ती क्ष्णावरण भेदिना । संजय कहते हैं--राजन! ऐसा कहकर माननीय अर्जुनने कठोर आवरणका भेदन करनेवाले मानवास्त्रसे अपने बाणोंको अभिमन्त्रित करके धनुषकी डोरीको खींचा ।।

સંજયે કહ્યું— રાજન! આમ કહી માનનીય અર્જુને કઠોર આવરણને ભેદનાર માનવાસ્ત્રથી પોતાના બાણોને અભિમંત્રિત કર્યા અને ધનુષ્યની ડોરી ખેંચી. ખેંચાતાં ખેંચાતાં ધનુષ્યના મધ્યમાં સ્થિત શરો પણ તણાઈ ગયા.

Verse 23

तान्‌ निकृत्तानिषून्‌ दृष्टवा दूरतो ब्रह्म॒वादिना

સંજય બોલ્યા—દૂરથી કાપી નાખેલા અને નિર્જીવ પડેલા તે યોદ્ધાઓને જોઈ બ્રહ્મવાણી વક્તાએ યુદ્ધનું ભયાનક પરિણામ જણાવ્યું।

Verse 24

न्यवेदयत्‌ केशवाय विस्मित: श्वेतवाहन: । ब्रह्मवादी अश्वत्थामाके द्वारा दूरसे ही काट दिये गये उन बाणोंको देखकर श्वेतवाहन अर्जुन चकित हो उठे और श्रीकृष्णको सूचित करते हुए बोले-- || २३ ई ।।

સંજય બોલ્યા—શ્વેતવાહન અર્જુન વિસ્મિત થઈ કેશવને જણાવતાં બોલ્યો—“હે જનાર્દન! આ અસ્ત્ર મારાથી બીજી વાર પ્રયોગ થઈ શકતું નથી.”

Verse 25

ततो दुर्योधन: कृष्णौ नवभिर्नवशभि: शरै:

સંજય બોલ્યા—પછી દુર્યોધને તે બંને કૃષ્ણો પર નવ બાણોથી પ્રહાર કર્યો।

Verse 26

भूय एवाभ्यवर्षच्च समरे कृष्णपाण्डवौ

સંજય બોલ્યા—ફરી સમરભૂમિમાં તેણે શ્રીકૃષ્ણ અને પાંડુપુત્ર ધનંજય પર ઘોર બાણવર્ષા કરી. તે જોઈ તમારા સૈનિકો અત્યંત પ્રસન્ન થયા; તેઓ વાજાં વગાડવા લાગ્યા અને સિંહનાદ કરવા લાગ્યા।

Verse 27

शरवर्षेण महता ततो<5हृष्पन्त तावका: । चक्रुर्वादित्रनिनदान्‌ सिंहनादरवांस्तथा

સંજય બોલ્યા—તે મહાન બાણવર્ષાથી ત્યારે તમારા યોદ્ધાઓ હર્ષિત થયા. તેમણે વાજાંનો ઘોર નાદ કર્યો અને તેમ જ સિંહનાદ પણ કર્યો।

Verse 28

ततः क्रुद्धो रणे पार्थ: सृक्किणी परिसंलिहन्‌ । नापश्यच्च ततोअस्याजूं यन्न स्याद्‌ वर्मरक्षितम्‌

ત્યારે રણમાં ક્રોધિત થયેલા પાર્થ (અર્જુન) પોતાના મોઢાના ખૂણા ચાટવા લાગ્યા. તેમણે શત્રુનું એવું કોઈ અંગ ન જોયું કે જે કવચથી સુરક્ષિત ન હોય.

Verse 29

ततो<स्य निशितैर्बाणै: सुमुक्तैरन्‍्तकोपमै: । हयांश्वकार निर्देहानुभौ च पार्ष्णिसारथी

પછી અર્જુને સારી રીતે છોડેલા, અંતક સમા ભયંકર તીક્ષ્ણ બાણોથી દુર્યોધનના ચારેય ઘોડાં અને રથના પીઠ-રક્ષક એવા બંનેને મારીને નિર્જીવ કરી દીધા.

Verse 30

धनुरस्याच्छिनत्‌ तूर्ण हस्तावापं च वीर्यवान्‌ । रथं च शकलीकर्तु सव्यसाची प्रचक्रमे,तत्पश्चात्‌ पराक्रमी सव्यसाची अर्जुनने तुरंत ही उसके धनुष और दस्तानेको काट दिया और रथको टूक-टूक करना आरम्भ किया

ત્યારબાદ પરાક્રમી સવ્યસાચી અર્જુને તરત જ તેના ધનુષ્યને અને હાથના રક્ષકને કાપી નાખ્યા અને રથને ટુકડા-ટુકડા કરવા લાગ્યા.

Verse 31

दुर्योधनं च बाणाभ्यां तीक्ष्णाभ्यां विरथीकृतम्‌ । आविषध्यद्धस्ततलयोरुभयोरर्जुनस्तदा

ત્યારે અર્જુને બે તીક્ષ્ણ બાણોથી દુર્યોધનને વિરથ કરી દીધો અને એ જ સમયે તેના બંને હાથની હથેળીઓને પણ ભેદી નાખી.

Verse 32

उस समय पार्थने रथहीन हुए दुर्योधनकी दोनों हथेलियोंमें दो पैने बाणोंद्वारा गहरी चोट पहुँचायी ।।

તે સમયે પાર્થએ રથહીન થયેલા દુર્યોધનની બંને હથેળીઓમાં બે તીક્ષ્ણ બાણોથી ઊંડી ઇજા પહોંચાડી. ઉપાય જાણનારા કુંતીપુત્રે પછી તેના નખોની નીચેના કોમળ માંસમાં બાણો વડે પ્રહાર કર્યો; વેદનાથી વ્યાકુળ થઈ દુર્યોધન રણભૂમિમાંથી પલાયન કરવા તત્પર થયો.

Verse 33

त॑ कृच्छामापदं प्राप्तं दृष्टयवा परमधन्विन: । समापेतु: परीप्सन्तो धनंजयशरार्दितम्‌,धनंजयके बाणोंसे पीड़ित हुए दुर्योधनको भारी विपत्तिमें पड़ा हुआ देख श्रेष्ठ धनुर्धर योद्धा उसकी रक्षाके लिये आ पहुँचे

સંજય બોલ્યા—ધનંજય (અર્જુન)ના બાણોથી પીડિત દુર્યોધનને ઘોર સંકટમાં પડેલો જોઈ, શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધરો તેને રક્ષવા અને બચાવવા ઇચ્છાથી ત્વરિત ત્યાં આવી પહોંચ્યા.

Verse 34

त॑ रथैर्बहुसाहस्रै: कल्पितै: कुञ्जरैहयै: । पदात्योघैश्व संरब्धै: परिवद्रुर्थन॑जयम्‌,उन्होंने कई हजार रथों, सजे-सजाये हाथियों, घोड़ों तथा रोषमें भरे हुए पैदल सैनिकोंद्वारा अर्जुनको चारों ओरसे घेर लिया

સંજય બોલ્યા—પછી અનેક હજાર રથો, સજાવટ કરેલા હાથી-ઘોડા અને ક્રોધથી ઉન્મત્ત પગદળના પ્રવાહ સાથે તેઓ ધસી આવ્યા અને ધનંજય (અર્જુન)ને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધા.

Verse 35

अथ नार्जुनगोविन्दौ न रथो वा व्यदृश्यत | अस्त्रवर्षण महता जनौघैश्वापि संवृती,उस समय बड़ी भारी बाण-वर्षा और जनसमुदायसे घिरे हुए अर्जुन, श्रीकृष्ण और उनका रथ--इनमेैंसे कोई भी दिखायी नहीं देता था

સંજય બોલ્યા—ત્યારે મહાન અસ્ત્રવર્ષા અને જનસમૂહથી સંપૂર્ણ રીતે ઢંકાઈ ગયેલ હોવાથી ન અર્જુન-ગોવિંદ દેખાતા હતા, ન તેમનો રથ જ નજરે પડતો હતો.

Verse 36

ततोडर्जुनो<स्त्रवीर्येण निजघ्ने तां वरूथिनीम्‌ । तत्र व्यज्रीकृता: पेतु: शतशो<5थ रथद्विपा:

સંજય બોલ્યા—પછી અર્જુને પોતાના અસ્ત્ર-પરાક્રમથી તે સેનાવ્યૂહનો વિનાશ શરૂ કર્યો. ત્યાં અંગભંગ થઈને સૈકડો રથો અને હાથીઓ ધરાશાયી થઈ પડ્યા.

Verse 37

ते हता हन्यमानाश्र न्यगृह्लंस्तं रथोत्तमम्‌ । स रथस्तम्भितस्तस्थौ क्रोशमात्रे समन्‍्तत:

સંજય બોલ્યા—તેઓ મારાતા અને મારવામાં આવતા હોવા છતાં કૌરવ સૈનિકોએ તે શ્રેષ્ઠ રથિયાર અર્જુનને અટકાવ્યો. તેથી તેનો રથ ચારે બાજુથી ઘેરાઈને લગભગ એક ક્રોશ અંતરે સ્થંભિત થઈ ઊભો રહ્યો.

Verse 38

ततोर्जुनं वृष्णिवीरस्त्वरितो वाक्यमब्रवीत्‌ । भनुर्विस्फारयात्यर्थमहं ध्मास्यामि चाम्बुजम्‌,तब वृष्णिवीर श्रीकृष्णने तुरंत ही अर्जुनसे कहा--'तुम जोर-जोरसे धनुषको खींचो और मैं अपना शंख बजाऊँगा”

ત્યારે વૃષ્ણિવીર શ્રીકૃષ્ણે ત્વરિત થઈ અર્જુનને કહ્યું—“તું પૂરા બળથી ધનુષ્ય તાણ; હું મારો શંખ ફૂંકીશ.”

Verse 39

ततो विस्फार्य बलवदू गाण्डीवं जध्निवान्‌ रिपून्‌ | महता शरवर्षेण तलशब्देन चार्जुन:

આ સાંભળીને અર્જુને પૂરા બળથી ગાંડિવ ખેંચ્યું અને હથેળીના ચટાક અવાજ સાથે મહાન બાણવર્ષા વરસાવી શત્રુઓનો સંહાર શરૂ કર્યો.

Verse 40

पाञज्चजन्यं च बलवान्‌ दध्मौ तारेण केशव: । रजसा ध्वस्तपक्ष्मान्ता: प्रस्विन्ननदनो भूशम्‌

પછી બલવાન કેશવે તીક્ષ્ણ ઊંચા સ્વરે પાંછજન્ય શંખ ફૂંક્યો. ધૂળથી તેમની પાંપણોના કિનારા ધૂસર થઈ રહ્યા હતા અને ચહેરા પર ઘમના બિંદુઓ છવાઈ રહ્યા હતા.

Verse 41

(तेनाच्युतोष्ठयुगपूरितमारुतेन शंखान्तरोदरविवृद्धविनि:सृतेन । नादेन सासुरवियत्सुरलोकपाल- मुद्विग्नमीश्वर जगत्‌ स्फुटतीव सर्वम्‌ ।।

નરેશ્વર! અચ્યુતના બંને હોઠ વચ્ચે ભરાયેલો શ્વાસ શંખના ખોખામાં પ્રવેશી અંદર વધીને જ્યારે ગಂಭીર નાદરૂપે બહાર ફૂટ્યો, ત્યારે અસુરલોક, અંતરિક્ષ, દેવલોક અને દિક્પાલો સહિત સમગ્ર જગત ભયથી ઉદ્વિગ્ન થઈ જાણે વિભાજિત થતું હોય તેમ લાગ્યું. તે શંખધ્વનિ અને ધનુષ્યની ટંકારથી ગભરાઈ નિર્બળ અને સબળ—બન્ને પ્રકારના શત્રુસૈનિકો ત્યારે ધરતી પર પડી ગયા.

Verse 42

तैरविमुक्तो रथो रेजे वाय्वीरित इवाम्बुद: । जयद्रथस्य गोप्तारस्तत: क्षुब्धा: सहानुगा:

તેમના ઘેરાવમાંથી મુક્ત થયેલો અર્જુનનો રથ પવનથી હાંકાતા વાદળ સમાન તેજસ્વી લાગ્યો. આ જોઈ જયદ્રથના રક્ષકો પોતાના અનુચરો સહિત ક્ષુબ્ધ થઈ ઊઠ્યા.

Verse 43

ते दृष्टवा सहसा पार्थ गोप्तार: सैन्धवस्य तु । चक्कुर्नादान्‌ महेष्वासा: कम्पयन्तो वसुंधराम्‌

અચાનક અર્જુનને જોઈ, જયદ્રથના રક્ષણ માટે નિયુક્ત મહાધનુર્ધર વીરો ધરતી કંપે તેમ ઘોર યુદ્ધનાદ કરવા લાગ્યા।

Verse 44

बाणशब्दरवांश्रोग्रान्‌ विमिश्रान शड्खनिःस्वनै: । प्रादुश्चक्रुमहात्मान: सिंहनादरवानपि,उन महामनस्वी वीरोंने शंखध्वनिसे मिले हुए बाणजनित भयंकर शब्दों और सिंहनादको भी प्रकट किया

તે મહાત્મા વીરો શંખધ્વનિ સાથે મિશ્રિત બાણજનિત ભયંકર ગર્જનાઓ પ્રગટ કરી, અને સિંહનાદ સમાન ધ્વનિઓ પણ ઉઠાવ્યા।

Verse 45

त॑ श्रुत्वा निनदं घोरं तावकानां समुत्थितम्‌ | प्रदध्मतु: शड्खवरौ वासुदेवधनंजयौ,आपके सैनिकोंद्वारा किये हुए उस भयंकर कोलाहलको सुनकर श्रीकृष्ण और अर्जुनने अपने श्रेष्ठ शंखोंको बजाया

તમારી સેના દ્વારા ઊઠેલા તે ભયંકર નાદને સાંભળી, વાસુદેવ (કૃષ્ણ) અને ધનંજય (અર્જુન) એ પોતાના શ્રેષ્ઠ શંખ ફૂંક્યા।

Verse 46

तेन शब्देन महता पूरितेयं वसुंधरा । सशैला सार्णवद्वीपा सपाताला विशाम्पते,प्रजानाथ! उस महान्‌ शब्दसे पर्वत, समुद्र, द्वीप और पातालसहित यह सारी पृथ्वी गूँज उठी

હે પ્રજાનાથ! તે મહાન શબ્દથી પર્વતો, સમુદ્રો, દ્વીપો અને પાતાળ સહિત આ આખી પૃથ્વી ગુંજી ઊઠી।

Verse 47

स शब्दो भरतश्रेष्ठ व्याप्य सर्वा दिशो दश । प्रतिसस्वान तत्रैव कुरुपाण्डवयोर्बले

હે ભરતશ્રેષ્ઠ! તે શબ્દ દસેય દિશાઓમાં વ્યાપી ગયો અને ત્યાં જ કુરુ તથા પાંડવ સેનાઓમાં વારંવાર પ્રતિધ્વનિત થયો।

Verse 48

भरतश्रेष्ठ)] वह शब्द सम्पूर्ण दसों दिशाओंमें व्याप्त होकर वहीं कौरव-पाण्डव सेनाओंमें प्रतिध्वनित होता रहा ।। तावका रथिनस्तत्र दृष्टवा कृष्णधनंजयौ । सम्भ्रमं परमं प्राप्तास्त्वरमाणा महारथा:

ભરતશ્રેષ્ઠ! તે શબ્દ દસેય દિશાઓમાં વ્યાપી ગયો અને ત્યાં જ કૌરવ-પાંડવ સેનાઓમાં પ્રતિધ્વનિત થતો રહ્યો. ત્યાં શ્રીકૃષ્ણ અને ધનંજયને જોઈ તમારા રથી-મહારથીઓ પરમ ગભરાટમાં આવી, ઉતાવળે આગળ ધસી આવ્યા.

Verse 49

आपके रथी और महारथी वहाँ श्रीकृष्ण और अर्जुनको उपस्थित देख बड़े भारी उद्वेगमें पड़कर उतावले हो उठे ।।

પછી તમારા યોદ્ધાઓ કવચધારી મહાભાગ શ્રીકૃષ્ણ અને અર્જુનને ત્યાં હાજર જોઈ ક્રોધિત થઈ તેમની તરફ ધસી આવ્યા; તે દૃશ્ય જાણે અદ્ભુત જ લાગ્યું.

Verse 102

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें दुर्योधनवचनविषयक एक सौ दोवाँ अध्याय पूरा हुआ

આ રીતે શ્રીમહાભારતના દ્રોણપર્વના અંતર્ગત જયદ્રથવધપર્વમાં દુર્યોધનવચનવિષયક એકસો બીજો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

Verse 103

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि दुर्योधनपराजये त्रयधिकशततमो<ध्याय:

ઇતિ શ્રીમહાભારતના દ્રોણપર્વમાં જયદ્રથવધપર્વમાં દુર્યોધનપરાજયવિષયક એકસો ત્રીજો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 203

नैनं गोप्स्यति दुर्बुद्धिमद्य बाणहतं मया । फिर देवराज इन्द्रने विधि एवं रहस्यसहित वह कवच मुझे प्रदान किया। यदि दुर्योधनका यह कवच देवताओंद्वारा निर्मित हो अथवा स्वयं ब्रह्माजीका बनाया हुआ हो तो भी आज मेरे बाणोंद्वारा मारे गये इस दुर्बुद्धि दुर्योधनको यह बचा नहीं सकेगा

અર્જુને કહ્યું— આજે મારા બાણોથી ઘાયલ થયેલા આ દુર્બુદ્ધિ દુર્યોધનને કોઈ પણ રક્ષણ બચાવી શકશે નહીં. ઇન્દ્રે ગુપ્તવિધિથી આપેલું કવચ હોય, દેવતાઓએ બનાવેલું હોય કે સ્વયં બ્રહ્માજીએ રચેલું હોય—તોય આજે મારા શરોથી આહત દુર્યોધનને તે બચાવી શકશે નહીં.

Verse 226

तानस्यास्त्रेण चिच्छेद दौणि: सर्वास्त्रधातिना । धनुषके बीचमें रखकर अर्जुनके द्वारा खींचे जानेवाले उन बाणोंको अभ्वत्थामाने सर्वस्त्रधातक अस्त्रके द्वारा काट डाला

ત્યારે દ્રોણપુત્ર અશ્વત્થામાએ ‘સર્વાસ્ત્રધાતિન’ નામના અસ્ત્રનો પ્રયોગ કરીને, ધનુષ્ય સ્થિર રાખી અર્જુન દ્વારા છોડાતા તે બાણોને મધ્યમાં જ કાપી નાંખ્યા।

Verse 246

अस्त्र मामेव हन्याद्धि हन्याच्चापि बल॑ मम । “जनार्दन! इस अस्त्रका मैं दो बार प्रयोग नहीं कर सकता; क्योंकि ऐसा करनेपर यह मुझे ही मार डालेगा और मेरी सेनाका भी संहार कर देगा'

આ અસ્ત્ર તો મને જ ઘાત કરશે અને મારી સેના પણ નાશ પામશે. તેથી, હે જનાર્દન! હું તેનો બીજી વાર પ્રયોગ કરી શકતો નથી; કારણ કે એમ કરું તો તે પાછું વળી મારી ઉપર જ પડશે અને મારા પક્ષનો વિનાશ કરશે।

Verse 253

अविध्यत रणे राजन्‌ शरैराशीविषोपमै: । राजन्‌! इसी समय दुर्योधनने रणक्षेत्रमें विषधर सर्पके समान भयंकर नौ-नौ बाणोंसे श्रीकृष्ण और अर्जुनको घायल कर दिया

રાજન! રણમાં તેણે વિષધર સર્પ સમાન ભયંકર બાણોથી પ્રહાર કર્યો. એ જ ક્ષણે દુર્યોધને યુદ્ધમાં શ્રીકૃષ્ણ અને અર્જુનને નવ-નવ ઘોર શરોથી ઘાયલ કર્યા।