Shloka 42
भीष्मस्य मध्याह्नयुद्धवर्णनम् / Mid-day Battle Description: Bhīṣma Engaged by the Pāñcālas
Devanagari script
व्यंसितं वीक्ष्य निस्त्रिंशं सौ भद्रेण रणे तदा । साधु साध्विति सैन्यानां प्रणादो5भूद् विशाम्पते
Translation
હે રાજન! રণে સૌભદ્રે તે તલવાર નિષ્ફળ કરી તે જોઈ સૈન્યમાં ‘સાધુ! સાધુ!’ એવો નાદ ગુંજી ઊઠ્યો.
Word by Word
व्यंसितम्rendered ineffective / foiled
व्यंसितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootव्यंसित (वि+अंस्/अस्य् धातु-निष्पन्न कृदन्त; ‘विक्षिप्त/निष्फलित’ अर्थे)
FormNeuter, Accusative, Singular
वीक्ष्यhaving seen
वीक्ष्य:
TypeVerb
Root√वीक्ष् (to see)
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada/Atmanepada-neutral
निस्त्रिंशम्sword
निस्त्रिंशम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिस्त्रिंश
FormMasculine, Accusative, Singular
सौभद्रेणby the son of Subhadrā (Abhimanyu)
सौभद्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootसौभद्र (सुभद्रा-पुत्रः; अभिमन्यु)
FormMasculine, Instrumental, Singular
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
साधुwell done!
साधु:
TypeIndeclinable
Rootसाधु
साधुwell done!
साधु:
TypeIndeclinable
Rootसाधु
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
सैन्यानाम्of the soldiers/armies
सैन्यानाम्:
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Genitive, Plural
प्रणादःa roar / shout
प्रणादः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रणाद
FormMasculine, Nominative, Singular
अभूत्arose / happened
अभूत्:
TypeVerb
Root√भू (to be)
FormAorist (Luṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
विशाम्पतेO lord of the people
विशाम्पते:
TypeNoun
Rootविशाम्पति (विशां पति)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes