Shloka 19
धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — इरावान्-आवन्त्ययोः युद्धम्, घटोत्कच-भगदत्त-संघर्षः, मद्रेश्वर-विक्षेपः
Dhṛtarāṣṭra–Sañjaya Dialogue: Irāvān vs the Avanti princes; Ghaṭotkaca vs Bhagadatta; Śalya checked by the Mādrī twins
गुप्तं प्रवीरैलोकिश्व॒ सारवद्धिर्महात्मभि: । यदहन्यत संग्रामे देवमत्र पुरातनम्
sañjaya uvāca |
guptaṃ pravīrair lokīśvaraiḥ sāravaddhir mahātmabhiḥ |
yad ahanyata saṃgrāme daivam atra purātanam ||
સંજયે કહ્યું— પ્રવીર નરાધિપો, યુદ્ધના સારને જાણનારા મહાત્માઓ દ્વારા સદા રક્ષિત હોવા છતાં મારી સેના યુદ્ધમાં સંહાર પામી. તેમાં કારણ આ જ છે—પુરાતન દૈવ, પૂર્વનિયત ભાગ્ય.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even when power, strategy, and renowned protectors are present, outcomes may still unfold according to long-accumulated destiny (daiva), highlighting the Mahābhārata’s tension between human effort and the moral-causal weight of past actions.
Sañjaya reflects on the Kaurava side: despite being guarded by celebrated warriors, the army suffers destruction in battle, and he attributes this reversal to an ancient, already-set destiny.