Shloka 41
Adhyāya 69: Strategic duels under Bhīṣma’s command
Virāṭa–Bhīṣma; Arjuna–Aśvatthāmā; Bhīma–Duryodhana; Abhimanyu–Lakṣmaṇa
Devanagari script
स एष सर्व सुरमर्त्यलोक॑ समुद्रकक्ष्यान्तरितां पुरी च । युगे युगे मानुषं चैव वासं पुन: पुन: सृजते वासुदेव:,ये भगवान् वासुदेव ही युग-युगमें देवलोक, मर्त्यलोक तथा समुद्रसे घिरी हुई द्वारिका नगरीका निर्माण करते हैं और ये ही बारंबार मनुष्यलोकमें अवतार ग्रहण करते हैं
Transliteration
sa eṣa sarva-suramartya-loka-samudra-kakṣyāntaritāṁ purīṁ ca | yuge yuge mānuṣaṁ caiva vāsaṁ punaḥ punaḥ sṛjate vāsudevaḥ ||
Translation
ભીષ્મ બોલ્યા—આ વાસુદેવ જ યુગે યુગે દેવલોક અને મર્ત્યલોકને વારંવાર સર્જે છે; સમુદ્રથી ઘેરાયેલી તે નગરી (દ્વારકા)નું પણ નિર્માણ કરે છે; અને પુનઃપુનઃ મનુષ્યલોકમાં અવતાર લઈને ત્યાં પોતાનું નિવાસ સ્થાપે છે।
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
एषःthis (very one)
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वall
सर्व:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
सुरgods
सुर:
Karma
TypeNoun
Rootसुर
FormMasculine, Accusative, Plural
मर्त्यmortals
मर्त्य:
Karma
TypeNoun
Rootमर्त्य
FormMasculine, Accusative, Plural
लोकान्worlds/realms
लोकान्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Accusative, Plural
समुद्रby/with the ocean
समुद्र:
Karana
TypeNoun
Rootसमुद्र
FormMasculine, Instrumental, Singular
कक्ष्याwith an enclosing belt/ring
कक्ष्या:
Karana
TypeNoun
Rootकक्ष्या
FormFeminine, Instrumental, Singular
अन्तरिताम्surrounded/encircled
अन्तरिताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअन्तरित
FormFeminine, Accusative, Singular
पुरीम्city
पुरीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरी
FormFeminine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
युगेin an age (yuga)
युगे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुग
FormNeuter, Locative, Singular
युगेin (each) age
युगे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुग
FormNeuter, Locative, Singular
मानुषम्human
मानुषम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमानुष
FormNeuter, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
वासम्dwelling/abode
वासम्:
Karma
TypeNoun
Rootवास
FormMasculine, Accusative, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
पुनःagain and again
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
सृजतेcreates
सृजते:
TypeVerb
Rootसृज्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
वासुदेवःVāsudeva (Krishna)
वासुदेवः:
Karta
TypeNoun
Rootवासुदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaV
Vāsudeva (Kṛṣṇa)D
Devaloka (realm of the gods)M
Martyaloka (realm of mortals)D
Dvārakā (ocean-girt city, implied by purī encircled by the sea)S
Samudra (ocean)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes