Shloka 14

भीष्मपर्व — अध्याय ६२: वासुदेवमहात्म्यप्रशंसा (देव–ब्रह्मसंवादः)

Devanagari script

कुर्वाणौ सुमहत्‌ कर्म भीमसेनघटोत्कचौ । (दुर्योधनस्य महतीं द्रावयामास वाहिनीम्‌ ।) दुर्योधनस्ततो<5भ्येत्य तावुभावप्यवारयत्‌

Transliteration

sañjaya uvāca |

kurvāṇau sumahat karma bhīmasena-ghaṭotkacau |

duryodhanasya mahatīṁ drāvayām āsa vāhinīm |

duryodhanas tato 'bhyetya tāv ubhāv apy avārayat |

Translation

બીજી તરફ ભીમસેન અને ઘટોત્કચે મહાન પરાક્રમ દર્શાવી દુર્યોધનની વિશાળ સેના હાંકી કાઢવા માંડી. ત્યારે દુર્યોધન પોતે આગળ આવી તે બંનેને અટકાવ્યા.

Word by Word

• कुर्वाणौ: doing, performing
• कुर्वाणौ: Karta
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• सुमहत्: very great
• सुमहत्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सुमहत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कर्म: deed, action
• कर्म: Karma
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भीमसेनघटोत्कचौ: Bhimasena and Ghatotkacha
• भीमसेनघटोत्कचौ: Karta
• Type: Noun
• Root: भीमसेन + घटोत्कच (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• दुर्योधनस्य: of Duryodhana
• दुर्योधनस्य: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: दुर्योधन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• महतīm: great, vast
• महतīm: Karma
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• द्रावयामास: caused to run away, drove away
• Type: Verb
• Root: द्रु (धातु) / द्रावय (णिच्-प्रयोग)
• Form: लिट् (परिप्रास/परस्मैपद; 'आमास' सह), past (periphrastic perfect sense), प्रथम, एकवचन

• वाहिनीम्: army, host
• वाहिनीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वाहिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दुर्योधनः: Duryodhana
• दुर्योधनः: Karta
• Type: Noun
• Root: दुर्योधन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ततः: then, thereafter
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)

• अभ्येत्य: having approached
• Type: Verb
• Root: इ (धातु) + अभि- (उपसर्ग)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त), कर्तरि

• तौ: those two (them)
• तौ: Karma
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन

• उभौ: both
• उभौ: Karma
• Type: Noun
• Root: उभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन

• अपि: also, even
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)

• अवारयत्: stopped, restrained
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु) / वारय (णिच्-प्रयोग)
• Form: लङ्, imperfect (past), प्रथम, एकवचन

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Bhīmasena (Bhīma)
• Ghaṭotkaca
• Duryodhana
• Kaurava army (vāhinī)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights kṣatriya leadership under pressure: when one’s forces are shaken, the commander is expected to step forward personally to restore order. It also reflects the Mahābhārata’s ethical tension—heroic duty and courage operate within a tragic, kin-splitting war.

What is happening in the narrative?

Bhīma and his son Ghaṭotkaca launch a powerful assault that begins to rout Duryodhana’s large army. Seeing his troops driven back, Duryodhana advances to the front and manages to halt both warriors.