Shloka 23
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
Devanagari script
ववर्ष शरवर्षाणि तपान्ते जलदो यथा । राजेन्द्र! जैसे गर्मीके अन्तमें बादल पानीकी बूँदें बरसाता है, उसी प्रकार महाबली शक्रदेव भीमसेनके ऊपर बाणोंकी वृष्टि करने लगा || २२ है ।। हताश्वे तु रथे तिष्ठन् भीमसेनो महाबल:
Transliteration
sañjaya uvāca | vavarṣa śaravarṣāṇi tapānte jalado yathā | rājendra! yathā garmīke ante meghaḥ jalabindūn varṣati, tathā mahābalī śakradevo bhīmasenasyopari bāṇavṛṣṭiṃ cakāra | hataśve tu rathe tiṣṭhan bhīmaseno mahābalaḥ |
Translation
સંજય બોલ્યો—રાજેન્દ્ર! જેમ તાપના અંતે વાદળ પાણીની બુંદો વરસાવે છે, તેમ મહાબલી શક્રદેવે ભીમસેન પર બાણોની અવિરત વર્ષા કરી. અને રથના ઘોડા માર્યા ગયા છતાં મહાબલી ભીમ રથ પર અડગ ઊભો રહ્યો.
Word by Word
ववर्षrained, poured down
ववर्ष:
Karta
TypeVerb
Root√वृष् (वर्षति)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
शर-वर्षाणिshowers of arrows
शर-वर्षाणि:
Karma
TypeNoun
Rootशरवर्ष (शर + वर्ष)
FormNeuter, Accusative, Plural
तप-अन्तेat the end of the heat (summer)
तप-अन्ते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतपान्त (तपस् + अन्त)
FormMasculine, Locative, Singular
जलदःa cloud
जलदः:
Karta
TypeNoun
Rootजलद
FormMasculine, Nominative, Singular
यथाas, just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
Sampradana
TypeNoun
Rootराजेन्द्र (राजन् + इन्द्र)
FormMasculine, Vocative, Singular
हत-अश्वेin/when (it was) with horses slain
हत-अश्वे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootहताश्व (हत + अश्व)
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
तुbut, indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
रथेin the chariot
रथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Locative, Singular
तिष्ठन्standing
तिष्ठन्:
Karta
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति)
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Nominative, Singular
भीमसेनःBhimasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
महाबलःmighty-strong
महाबलः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाबल (महा + बल)
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaD
Dhṛtarāṣṭra (implied by rājendra)B
Bhīmasena (Bhīma)Ś
Śakra/Indra (as epithet/comparison)C
chariot (ratha)A
arrows (śara/bāṇa)C
cloud (jalada)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes