Shloka 67
भीष्मधनंजयद्वैरथम्
Bhīṣma–Dhanaṃjaya Duel and the Opening Clash
तथैव पाण्डवं युद्धे देवेरपि दुरासदम्,इसी प्रकार भीष्म भी युद्धमें देवताओंके लिये भी दुर्जय, गाण्डीवधारी पाण्डुपुत्र अर्जुनको जीतनेमें समर्थ नहीं हो सकते। यदि ये दोनों लड़ते रहें तो जबतक यह संसार स्थित है, तबतक इन दोनोंका यह युद्ध समानरूपसे ही चलता रहेगा
sañjaya uvāca | tathaiva pāṇḍavaṃ yuddhe devair api durāsadam | īśī-prakāraṃ bhīṣmaḥ api yuddhe devatānām api durjayaṃ gāṇḍīvadhāriṇaṃ pāṇḍuputram arjunaṃ jetuṃ na samartho bhaviṣyati | yadi etau ubhau yudhyeyātām, yāvat ayaṃ saṃsāraḥ tiṣṭhati tāvat etayoḥ yuddhaṃ samānarūpeṇaiva pravarteta ||
સંજય બોલ્યા—એ જ રીતે યુદ્ધમાં ગાંડીવધારી પાંડવ અર્જુન દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ અને દુર્જેય છે. તેમ જ ભીષ્મ પણ રણમાં તેને જીતવા સમર્થ નથી. જો તેઓ બંને લડતા રહે, તો જેટલો સમય આ જગત ટકશે તેટલો સમય તેમનું યુદ્ધ સમાન બળે જ ચાલતું રહેશે—કોઈને નિર્ણાયક પ્રભુત્વ નહીં મળે.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the limits of even the greatest warriors: certain opponents are so evenly matched that victory is not merely a matter of strength. It underscores a moral realism in war—prowess exists, but decisive conquest may be constrained by destiny, divine-like resilience, and parity of merit.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that Arjuna, armed with the Gandiva, is virtually unassailable—even by the gods—and that Bhishma cannot truly overcome him. If Bhishma and Arjuna were to continue fighting without interruption, their battle would remain stalemated, continuing in equal measure for as long as the world lasts.