Shloka 55
भीष्मधनंजयद्वैरथम्
Bhīṣma–Dhanaṃjaya Duel and the Opening Clash
अदर्शयेतां बहुधा सूतसामर्थ्यलाघवातू | वे दोनों अपने सारथिकी शक्ति तथा शीघ्रकारिताके कारण नाना प्रकारके विचित्र मण्डल, आगे बढ़ने और पीछे हटने आदिके पैंतरे दिखाने लगे || ५४ ह ।। अन्तरं च प्रहारेषु तर्कयन्ती परस्परम्
sañjaya uvāca | adarśayetāṃ bahudhā sūtasāmarthya-lāghavāt | antaraṃ ca prahāreṣu tarkayantī parasparam |
સારથીના કૌશલ્ય અને ઝડપી ચલાવટના બળે તે બંનેએ અનેક પ્રકારના વિચિત્ર મંડળ, આગળ વધવું અને પાછળ હટવું વગેરે યુદ્ધપાંખા બતાવ્યા. પ્રહારોમાં પરસ્પર ક્યાં ખાલી જગ્યા મળે તે વિચારી તેઓ તક શોધતા રહ્યા.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that victory in righteous combat is not only about force but also about disciplined skill, agility, and discerning the right moment—seeking the opponent’s ‘antara’ (opening) without reckless aggression.
Sañjaya describes two combatants (with their charioteers) executing varied chariot maneuvers—circling, advancing, retreating—while mutually assessing openings amid exchanges of blows.