Shloka 13
भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः
Devanagari script
मत्कते भ्रातृहार्देन राज्याद् भ्रष्टास्तथा सुखात् | जीवितं बहु मन्ये5हं जीवित हाद्य दुर्लभम्
Translation
મારા કારણે ભ્રાતૃસ્નેહથી બંધાયેલા આ લોકો રાજ્ય અને સુખથી વંચિત થઈ દુઃખ ભોગવી રહ્યા છે. આ સમયે હું તેમના અને મારા જીવનને જ શ્રેષ્ઠ માનું છું; કારણ કે આજે જીવન પણ દુર્લભ બની ગયું છે.
Word by Word
मत्कृतेfor my sake
मत्कृते:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootमत् + कृते (कृत)
Formहेतौ (कृते) — अव्ययप्रयोगः
भ्रातृहार्देनby brotherly affection
भ्रातृहार्देन:
Karana
TypeNoun
Rootभ्रातृ + हार्द
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
राज्यात्from the kingdom
राज्यात्:
Apadana
TypeNoun
Rootराज्य
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
भ्रष्टाःfallen/deprived
भ्रष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootभ्रष्ट (भ्रंश्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (भूतकृदन्तः—क्त)
तथाand likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
Formअव्यय
सुखात्from happiness
सुखात्:
Apadana
TypeNoun
Rootसुख
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
जीवितम्life
जीवितम्:
Karma
TypeNoun
Rootजीवित
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
बहुmuch/very (highly)
बहु:
TypeAdjective
Rootबहु
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः)
मन्येI consider
मन्ये:
TypeVerb
Rootमन् (मन्यते)
Formलट्, उत्तमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअहम्
Formउत्तमपुरुषसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
जीवितम्life
जीवितम्:
Karta
TypeNoun
Rootजीवित
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (अत्र प्रथमा—विषयः)
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
Formअव्यय
अद्यtoday/now
अद्य:
TypeIndeclinable
Rootअद्य
Formअव्यय
दुर्लभम्hard to obtain/rare
दुर्लभम्:
TypeAdjective
Rootदुर्लभ
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes