Shloka 2
Nirmaryāda-saṃgrāma-varṇana — The Unbounded Clash and Bhīṣma’s Rallying Presence
अहिंसा: सत्यमक्रोधस्त्याग:: शान्तिरपैशुनम्र । दयाएँ भूतेष्वलोलुप्त्व॑ मार्दव॑* हवीरचापलम्:
arjuna uvāca | ahiṃsā satyam akrodhas tyāgaḥ śāntir apaiśunam | dayā bhūteṣv aloluptvaṃ mārdavaṃ hrīr acāpalam ||
અર્જુને કહ્યું—અહિંસા, સત્ય, ક્રોધનો અભાવ, ત્યાગ, અંતઃશાંતિ, પરનિંદાથી વિરતિ, સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે કરુણા, વિષયસંપર્ક થાય તોય લોભ-આસક્તિ ન થવી, કોમળતા, ધર્મ અને શાસ્ત્રવિરુદ્ધ આચરણમાં લાજ, અને ચિત્તની અચંચળ સ્થિરતા—આ જ સંયમ અને સદાચારનાં લક્ષણો છે.
अजुन उवाच
Educational Q&A
The verse enumerates foundational dharmic virtues—non-harm, truth, freedom from anger, renunciation, inner peace, non-slander, compassion, non-greed, gentleness, moral conscience, and steadiness—presenting an ethical profile that governs body, speech, and mind.
In the Bhīṣma Parva’s instructional context, Arjuna voices a compact catalogue of virtues, framing the moral discipline expected of a righteous person even amid the pressures surrounding the Kurukṣetra war.