Shloka 10
Adhyāya 41 — Yudhiṣṭhira’s Gurv-anumati and Strategic Counsel (युधिष्ठिरस्य गुर्वनुमतिः)
सम्बन्ध-- सत्त्त आदि तीनों गुण जिस समय अपने-अपने कार्यमें जीवको नियुक्त करते हैं. उस समय वे ऐसा करनेगें किस प्रकार समर्थ होते हैं->- यह बात अगले शलोकमें बतलाते हैं-- रजस्तमश्नाभि भूय सत्त्वं भवति भारत । रज: सत्त्वं तमश्नैव तम: सत्त्वं रजस्तथा
rajas tamaś cābhibhūya sattvaṁ bhavati bhārata | rajaḥ sattvaṁ tamaś caiva tamaḥ sattvaṁ rajas tathā ||
હે ભારત! જ્યારે સત્ત્વ રજ અને તમને દબાવે છે ત્યારે સત્ત્વ પ્રધાન બને છે; જ્યારે રજ સત્ત્વ અને તમને દબાવે છે ત્યારે રજ પ્રધાન બને છે; અને જ્યારે તમ સત્ત્વ અને રજને દબાવે છે ત્યારે તમ પ્રધાન બને છે.
अजुन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that a person’s prevailing disposition depends on which guṇa—sattva, rajas, or tamas—overpowers the other two. Ethical clarity and right judgment arise when sattva predominates; agitation and desire-driven action when rajas predominates; and confusion or negligence when tamas predominates.
In the Bhīṣma Parva’s didactic context, Arjuna articulates (or frames) a teaching about the guṇas: they contend within the individual, and whichever becomes dominant directs one’s conduct—an important lens for understanding choices and responsibility amid the war’s moral strain.