Shloka 24
Adhyāya 111 (Book 6): Daśama-dina-saṃgrāma—Bhīṣma’s Counsel to Yudhiṣṭhira and the Śikhaṇḍin-Led Advance
Devanagari script
धृतराष्ट्र रवाच पीड्यमानं बल दृष्ट््वा पार्थर्भीष्म: पराक्रमी । यदकार्षीद् रणे क्रुद्धस्तन्ममाचक्ष्व संजय,धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! कुन्तीकुमारोंके द्वारा अपनी सेनाको पीड़ित हुई देख युद्धमें क्रुद्ध हुए पराक्रमी भीष्मने क्या किया? यह मुझे बताओ
Translation
ધૃતરાષ્ટ્ર બોલ્યો—સંજય! કુંતીપુત્રો દ્વારા મારી સેના પીડાતી જોઈ, રণে ક્રોધિત થયેલા પરાક્રમી ભીષ્મે શું કર્યું? તે મને કહો.
Word by Word
धृतराष्ट्रःDhritarashtra
धृतराष्ट्रः:
Karta
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्र
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
पीड्यमानम्being afflicted/pressed
पीड्यमानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपीड्
FormNeuter, Accusative, Singular, Present passive participle (शानच्/मान), Passive
बलम्army/force
बलम्:
Karma
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeIndeclinable
Rootदृश्
FormAbsolutive (क्त्वा), Active
पार्थैःby the sons of Pritha (Pandavas)
पार्थैः:
Karana
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Instrumental, Plural
भीष्मःBhishma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
पराक्रमीvaliant, mighty
पराक्रमी:
TypeAdjective
Rootपराक्रमिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
यत्what (that which)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
अकार्षीत्did
अकार्षीत्:
TypeVerb
Rootकृ
FormAorist (लुङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
क्रुद्धःangered
क्रुद्धः:
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त), Passive (used adjectivally)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
ममto me / of me
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular, 1st
आचक्ष्वtell, relate
आचक्ष्व:
TypeVerb
Rootचक्ष्
FormImperative (लोट्), 2nd, Singular, Parasmaipada
संजयO Sanjaya
संजय:
Sampradana
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes