Shloka 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्यवधपर्वमें सात्यकिका युद्धाविषयक एक सौ चारवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १०४ ॥। अपना बछ। अफड-ण करा पञ्चाधिकशततमोब< ध्याय: मर आओ दुःशासनको भीष्मकी रक्षाके लिये आदेश, और नकुल-सहदेवके द्वारा शकुनिकी घुड़सवार- सेनाकी पराजय तथा शल्यके साथ उन सबका युद्ध संजय उवाच दृष्टवा भीष्म॑ रणे क्रुद्धं पाण्डवैरभिसंवृतम् । यथा मेघैर्महाराज तपान्ते दिवि भास्करम्
sañjaya uvāca |
dṛṣṭvā bhīṣmaṁ raṇe kruddhaṁ pāṇḍavair abhisamvṛtam |
yathā meghair mahārāja tapānte divi bhāskaram ||
સંજય બોલ્યો—હે મહારાજ! રણમાં ક્રોધિત ભીષ્મને પાંડવો ચારેય તરફથી ઘેરી રહ્યા છે એમ જોઈને—જેમ ઉનાળાના અંતે આકાશમાં તપતા સૂર્યને વાદળો ઘેરી લે છે.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames battlefield perception through a moral-narrative lens: even the mightiest warrior (Bhīṣma, likened to the sun) can be momentarily obscured by collective opposition (clouds/Pāṇḍavas). It highlights the tension between personal prowess and the larger forces—duty, circumstance, and the gathered momentum of many—shaping outcomes in a dharmic conflict.
Sañjaya begins describing a new phase of fighting: Bhīṣma is enraged on the battlefield and is being pressed and surrounded by the Pāṇḍavas. The scene is introduced with a simile comparing Bhīṣma to the summer sun and the Pāṇḍavas to clouds encircling it.