Shloka 16
भीष्मस्य शरवर्षः — Bhīṣma’s Arrow-Storm and Kṛṣṇa’s Impulse to Intervene
Devanagari script
अभ्युद्ययू रणे पार्थान् भीष्म कृत्वाग्रतो नूप । तथैव पाण्डवा राजन् भीमसेनपुरोगमा:,राजन्! आपकी सेनाके नरेश अपनी-अपनी सेनाओंके साथ युद्धके लिये उद्यत हो भीष्मको आगे करके पाण्डवोंपर चढ़ आये। नरेश्वर! उसी प्रकार भीमसेन आदि पाण्डवोंने भी आपकी सेनापर आक्रमण किया
Translation
હે નૃપ! રણમાં ભીષ્મને અગ્રે રાખી તેઓ પાર્થીઓ (પાંડવો) પર ધસી આવ્યા; અને રાજન! એ જ રીતે ભીમસેનને આગળ રાખી પાંડવો પણ (તમારી સેનાપર) તૂટી પડ્યા.
Word by Word
अभ्युद्ययुःadvanced/charged forth
अभ्युद्ययुः:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-उद्-या (धातु: या)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
पार्थान्the sons of Pṛthā (Pāṇḍavas)
पार्थान्:
Karma
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Accusative, Plural
भीष्मम्Bhīṣma
भीष्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Accusative, Singular
कृत्वाhaving made/placing (as)
कृत्वा:
Karana
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
FormAbsolutive (क्त्वा), Parasmaipada (usage)
अग्रतःin front
अग्रतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअग्र
FormAdverb
नृपाःkings
नृपाः:
Karta
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाthus/in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
FormAdverb
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
FormParticle
पाण्डवाःthe Pāṇḍavas
पाण्डवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Plural
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
भीमसेनपुरोगमाःhaving Bhīmasena in the forefront
भीमसेनपुरोगमाः:
Karta
TypeAdjective
Rootभीमसेन-पुरोगम
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes