Shloka 18
अश्वमेधीयस्य हयस्य दक्षिणापश्चिमगमनम् — The Sacrificial Horse’s Southern and Western Circuit
सम्पूर्ण सेनाके मनुष्य, हाथी और घोड़े घबराकर इधर-उधर भटकने लगे। सारी सेना गिरती-पड़ती भागने लगी। उनके अधिकांश सिपाही युद्धमें मारे गये या नष्ट हो गये और वह बार-बार युद्धभूमिमें ही चक्कर काटने लगी ।।
n01bhyad5byanta v2brasya kecid agregraya-karma 47a 25 |
ripava 25 p01tyam01n01 vai ye saheyu 25 dhana f1jayam ||
સમગ્ર સેનાના માનવ, હાથી અને ઘોડા ગભરાઈ અહીં-તહીં ભટકવા લાગ્યા; સૈન્ય લથડતું-પડતું ભાગી નીકળ્યું. તેમના મોટાભાગના સિપાઈ યુદ્ધમાં હણાયા અથવા નષ્ટ થયા અને તે વારંવાર રણભૂમિમાં જ ચક્કર કાપતું રહ્યું. શ્રેષ્ઠ કર્મ કરનાર વીરસ્વરૂપ અર્જુન સામે ધનંજયના પ્રહારનો વેગ સહન કરી શકે એવો કોઈ શત્રુ ઊભો દેખાતો ન હતો।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral and psychological dimension of warfare: when a warrior of exceptional prowess advances with unwavering resolve, opponents lose cohesion and the capacity to resist. In epic ethics, such irresistible force is often framed as the fruition of disciplined skill and rightful purpose (k 63atriya-dharma), rather than mere aggression.
Vaibamp01yana describes Arjuna pressing forward so powerfully that no enemy remains visibly standing before him; those struck are being felled and cannot bear his onslaught. The scene conveys a rout: the opposing side collapses under Arjunabcbcs momentum.