Shloka 123
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
एवमेवाप्यसंयुक्त: पुरुष: स्यान्न संशय: । जैसे कमलके पत्तेपर पड़ी हुई जलकी चंचल बूँद उसे भिगो नहीं पाती
evam evāpy asaṁyuktaḥ puruṣaḥ syān na saṁśayaḥ |
વાયુદેવે કહ્યું—એ જ રીતે પુરુષ અસંગ રહી શકે છે; તેમાં શંકા નથી. જેમ કમળના પાન પર પડેલો પાણીનો ચંચળ ટીપો તેને ભીંજવી શકતો નથી, તેમ જ વિદ્વાન પુરુષ સર્વ ગુણો સાથે વ્યવહાર કરતો હોવા છતાં તેમાથી લિપ્ત થતો નથી. તેથી ક્ષેત્રજ્ઞ પુરુષ વાસ્તવમાં અસંગ છે—એમાં સંદેહ નથી.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The core teaching is inner non-attachment: the wise self (kṣetrajña/puruṣa) can engage with the world and its guṇas without being tainted, like water on a lotus leaf. True freedom is not withdrawal from action but freedom from clinging and identification.
Vāyu-deva is instructing the listener on the nature of the self and liberation. He uses a vivid simile (lotus leaf and water) to clarify that the realized knower remains untouched by worldly qualities even while living amid them.