Shloka 12
Marutta–Indra Rivalry and Bṛhaspati’s Priestly Refusal (मरुत्तेन्द्रस्पर्धा—बृहस्पतेः पौरोहित्यनिश्चयः)
संजीव्य कालमिष्टं च सशरीरो दिवं गत: । बभूव तस्य पुत्रस्तु ययातिरिव धर्मवित्,कहते हैं राजा करन्धम अभीष्ट कालतक इस संसारमें जीवन धारण करके अन्तमें सशरीर स्वर्गलोकको चले गये थे। उनके पुत्र अविक्षित् ययातिके समान धर्मज्ञ थे। उन्होंने अपने पराक्रम और गुणोंके द्वारा शत्रुओंपर विजय पाकर सारी पृथ्वीको अपने वशमें कर लिया था। वे राजा अपनी प्रजाके लिये पिताके समान थे
saṃjīvya kālam iṣṭaṃ ca saśarīro divaṃ gataḥ | babhūva tasya putras tu yayātir iva dharmavit avikṣit ||
વ્યાસે કહ્યું—રાજા કરંધમે નિર્ધારિત અને ઇચ્છિત સમય સુધી આ લોકમાં જીવન ધારણ કરીને અંતે સશરીરે સ્વર્ગમાં ગમન કર્યું. તેમના પુત્ર અવિક્ષિત્ યયાતિ સમાન ધર્મજ્ઞ બની પ્રખ્યાત થયો. પરાક્રમ અને ગુણોથી શત્રુઓને જીતી તેણે સમગ્ર પૃથ્વીને પોતાના વશમાં કરી; અને પ્રજાને માટે તે પિતાસમાન—રક્ષક, ન્યાયી અને આધારરૂપ—હતો.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse upholds the ethic of dharmic kingship: a ruler’s true greatness lies not only in conquest but in righteous conduct and paternal care for subjects. It also presents the ideal of a life completed in due time, culminating in a meritorious ascent to heaven.
Vyāsa narrates a succession: King Karaṇḍhama completes his life and attains heaven bodily; his son Avikṣit, compared to Yayāti in dharma-knowledge, becomes a powerful and virtuous ruler who subdues enemies and governs the earth while caring for his people like a father.