Shloka 3
Adhyāya 34: Kṣetrajña-Lakṣaṇa and the Araṇi Metaphor
Mind–Intellect Allegory
ब्राह्मण उवाच अरणीं ब्राह्माणीं विद्धि गुरुरस्पोत्तरारणि: । तपःश्रुतेडभिमथ्नीतो ज्ञानाग्निर्जायते तत:
brāhmaṇa uvāca | araṇīṁ brāhmaṇīṁ viddhi gurur asyottarāraṇiḥ | tapaḥ-śruteḍ abhimathnīto jñānāgnir jāyate tataḥ |
બ્રાહ્મણે કહ્યું—દેવિ! બુદ્ધિને નીચેની અરણિ અને ગુરુને તેની ઉપરની અરણિ જાણો. તપસ્યા તથા વેદ-વેદાંતના શ્રવણ અને મનનરૂપ મથનથી તે બંનેમાંથી જ્ઞાનરૂપ અગ્નિ પ્રગટ થાય છે.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
True knowledge arises through the combined ‘friction’ of a competent teacher’s guidance and the student’s inner instrument (intellect), energized by disciplined practice (tapas) and sustained listening and reflection on scripture (śruti).
A Brahmin instructs a woman addressed as ‘brāhmaṇī’, using the Vedic image of kindling fire with two araṇis to explain how spiritual insight is generated: guru and intellect, when ‘churned’ by austerity and scriptural study, produce the illuminating fire of knowledge.