Shloka 26
जनक–ब्राह्मणसंवादः
Viṣaya, Mamatva, and Self-Mastery
Devanagari script
त्वमस्य ब्रह्मुलाभस्य दुर्वारस्यानिवर्तिन: । सत्त्वनेमिनिरुद्धस्य चक्रस्यैक: प्रवर्तक:
Translation
“હવે મને નિશ્ચય થયો છે કે આ જગતમાં બ્રહ્મપ્રાપ્તિરૂપ, દુર્વાર અને અનિવર્તનીય—સત્ત્વગુણરૂપ નેમિથી ઘેરાયેલા—આ ચક્રને ચલાવનાર એકમાત્ર પ્રવર્તક તમે જ છો.”
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
अस्यof this
अस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootइदम्
Form—, Genitive, Singular
ब्रह्मुलाभस्यof the attainment of Brahman
ब्रह्मुलाभस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootब्रह्म-लाभ
FormMasculine, Genitive, Singular
दुर्वारस्यirresistible; hard to restrain
दुर्वारस्य:
Visheshana
TypeAdjective
Rootदुर्वार
FormMasculine, Genitive, Singular
अनिवर्तिनःnot turning back; irreversible
अनिवर्तिनः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootअनिवर्तिन्
FormMasculine, Genitive, Singular
सत्त्वनेमिनिरुद्धस्यchecked/contained by the rim (nemi) of sattva
सत्त्वनेमिनिरुद्धस्य:
Visheshana
TypeAdjective
Rootसत्त्व-नेमि-निरुद्ध
FormMasculine, Genitive, Singular
चक्रस्यof the wheel/cycle
चक्रस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootचक्र
FormNeuter, Genitive, Singular
एकःalone; the one
एकः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रवर्तकःinitiator/impeller; one who sets in motion
प्रवर्तकः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रवर्तक
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
जनक उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes