Shloka 13
Mokṣa-dharma Yoga-Upadeśa: Equanimity, Sense-Restraint, and Vision of the Ātman (आत्मदर्शन-योगोपदेशः)
सर्वसंस्कारनिर्मुक्तो निर्द्धन्द्रो निष्परिग्रह: । तपसा इन्द्रियग्रामं यश्नरेन्मुक्त एव सः
sarvasaṃskāranirmukto nirdvandvo niṣparigrahaḥ | tapasendriyagrāmaṃ yaśnarenmukta eva saḥ ||
જે સર્વ સંસ્કારોથી મુક્ત, દ્વંદ્વરહિત અને નિષ્પરિગ્રહી બની ગયો છે, અને જે તપસ્યા દ્વારા ઇન્દ્રિયસમૂહને વશમાં રાખી અનાસક્ત રીતે વિચરે છે—તે તો મુક્ત જ છે.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Liberation is characterized not by external status but by inner freedom: release from conditioning (saṃskāra), equanimity beyond dualities (nirdvandva), non-possessiveness (niṣparigraha), and disciplined mastery of the senses through tapas, enabling unattached conduct in the world.
In Ashvamedhika Parva, a brāhmaṇa voice presents a didactic teaching on the marks of a liberated person, defining mokṣa-oriented life through renunciation, sense-restraint, and equanimity rather than ritual or social identity.