Shloka 183
अध्याय ६ — युधिष्ठिरस्य वैराग्य-वाक्यं धृतराष्ट्रस्य वनगमनाभिलाषश्च
Chapter 6: Yudhiṣṭhira’s Renunciatory Appeal and Dhṛtarāṣṭra’s Resolve for the Forest
सामादिभिरुपायैस्तं क्रमेण विनिवर्तये: । राजसिंह! तुम्हें बेंतकी-सी वृत्ति (नम्नता)-का आश्रय लेकर रहना चाहिये। यदि किसी दुर्बल राजापर बलवान् राजा आक्रमण करे तो क्रमश: साम आदि उपायोंद्वारा उस बलवान् राजाको लौटानेका प्रयत्न करना चाहिये
sāmādibhir upāyais taṃ krameṇa vinivartayet | rājasiṃha! tvayā veṇṭakī-sadṛśīṃ vṛttiṃ (namratām) āśritya vartitavyam | yadi kaścid durbalo rājā balavatā rājñābhyākramyate, tadā krameṇa sāmādi-upāyaiḥ tasya balavato rājño nivartanāya prayatnaḥ kartavyaḥ |
ધૃતરાષ્ટ્રે કહ્યું—રાજસિંહ! બાંસળી/વાંસ જેવી નમ્ર વૃત્તિનો આશ્રય લઈને રહેજે—તૂટવા માટે નહીં, વળી ને ટકવા માટે. જો કોઈ બળવાન રાજા દુર્બળ રાજા પર ચઢાઈ કરે, તો ક્રમે કરીને સામ વગેરે ઉપાયો દ્વારા—પ્રથમ સમજાવટ અને નીતિ-દૌત્યથી, પછી જરૂર મુજબ અન્ય ઉપાયો વડે—તે આક્રમકને પાછો ફેરવવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
धघतयाट्र उवाच
Educational Q&A
The verse teaches graduated statecraft: when confronting aggression, begin with sāma—humble, conciliatory diplomacy—and proceed step by step through other measures only as needed. Humility and flexibility are presented as strengths in governance.
Dhṛtarāṣṭra addresses a king (honorifically ‘rājasiṃha’), advising how to respond when a stronger ruler attacks a weaker one: adopt a pliant, reed-like humility and attempt to make the aggressor withdraw through sequential political means starting with conciliation.