Shloka 16

Devanagari script

पुरं च ते सुगुप्तं स्थाद्‌ दृढप्राकारतोरणम्‌ । अट्टाष्टालकसम्बाधं षट्पदं सर्वतोदिशम्‌,“तुम्हारे नगरकी रक्षाका पूर्ण प्रबन्ध रहना चाहिये। उसके चारों ओरकी दीवारें तथा मुख्य द्वार अत्यन्त सुदृढ़ होने चाहिये। बीचका सारा नगर ऊँची-ऊँची अट्टालिकाओंसे भरा होना चाहिये। सब दिशाओंमें छ: चहारदीवारियाँ बननी चाहिये

Transliteration

puraṁ ca te sugup­taṁ sthād dṛḍha-prākāra-toraṇam | aṭṭāṣṭālaka-sambādhaṁ ṣaṭpadaṁ sarvato-diśam ||

Translation

વૈશંપાયન બોલ્યા—તારું નગર સંપૂર્ણ રીતે સુરક્ષિત રહે. તેની પ્રાકાર-દીવાલો અને મુખ્ય તોરણદ્વાર અત્યંત દૃઢ હોય. અંદરનો ભાગ ઊંચી અટ્ટાલિકાઓ અને પહેરા-સ્થાનો વડે ઘન હોય, અને સર્વ દિશામાં છ સ્તરની રક્ષણવ્યવસ્થા વિસ્તરેલી હોય.

Word by Word

• {'puram': 'city, fortified town', 'te': 'your (for you)', 'suguptam': 'well-guarded, securely protected', 'sthāt': 'should be

• let it be (injunctive/benedictive sense)', 'dṛḍha': 'firm, strong, solid', 'prākāra': 'rampart, surrounding wall', 'toraṇa': 'gateway, main gate/archway', 'aṭṭa': 'watchtower

• tall defensive structure', 'aṣṭālaka': 'fortified building/stronghold (contextual: defensive constructions within the city)', 'sambādham': 'crowded, filled, densely packed', 'ṣaṭpadam': 'sixfold (here: six layers/lines of defense

• lit. ‘having six steps/parts’)', 'sarvataḥ-diśam': 'in all directions

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• pura (city)
• prākāra (ramparts/walls)
• toraṇa (gateways)
• aṭṭa (watchtowers)

Educational Q&A

What is the core teaching?

A ruler’s dharma includes proactive protection: strong fortifications, vigilant planning, and layered defenses are ethical duties because they safeguard citizens and prevent avoidable harm.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana reports counsel about governance and preparedness, describing how a city should be secured—strong walls and gates, internal watchtowers, and multiple defensive layers in every direction.