Shloka 15
Bhīmasya paruṣa-vākyaṃ
Bhīma’s Harsh Speech Heard by Dhṛtarāṣṭra and Gāndhārī
Devanagari script
“इन्होंने रत्नमय पर्वतोंसे सुशोभित और प्रचुर दक्षिणासे सम्पन्न अनेक बड़े-बड़े यज्ञ किये हैं, पृथ्वीका राज्य भोगा है और प्रजाका भलीभाँति पालन किया है ।। पुत्रसंस्थं च विपुलं राज्यं विप्रोषिते त्वयि । त्रयोदशसमा भुक्तं दत्त च विविधं वसु
Transliteration
putrasaṁsthaṁ ca vipulaṁ rājyaṁ viproṣite tvayi | trayodaśa-samā bhuktaṁ datta ca vividhaṁ vasu ||
Translation
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—તેમણે રત્નમય પર્વતોથી શોભિત અને પ્રચુર દક્ષિણાથી સમૃદ્ધ અનેક મહાયજ્ઞો કર્યા છે; પૃથ્વીનું રાજ્ય ભોગવ્યું છે અને પ્રજાનું સારી રીતે પાલન કર્યું છે. અને તમે દૂર હતા ત્યારે તમારા વંશમાં સુરક્ષિત રહેલું આ વિશાળ રાજ્ય તેર વર્ષ સુધી નિયમપૂર્વક ભોગવાયું અને સંચાલિત થયું; તેમજ વિવિધ પ્રકારનું ધન દાનમાં અપાયું.
Word by Word
पुत्रसंस्थम्established in (your) sons / secured through sons
पुत्रसंस्थम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपुत्रसंस्थ (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
विपुलम्vast, abundant
विपुलम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
राज्यम्kingdom, sovereignty
राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
विप्रोषितेwhen (you were) away / in your absence
विप्रोषिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootवि-प्र-वस् (धातु) / विप्रोषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
त्वयिin you / when you (were)
त्वयि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
त्रयोदशthirteen
त्रयोदश:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रयोदश (संख्या-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
समा:years
समा::
Karta
TypeNoun
Rootसम (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural
भुक्तम्was enjoyed/ruled
भुक्तम्:
TypeVerb
Rootभुज् (धातु) / भुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast (PPP), Singular (neuter, agreeing with राज्यं understood)
दत्तम्was given
दत्तम्:
TypeVerb
Rootदा (धातु) / दत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast (PPP), Singular (neuter, agreeing with वसु understood)
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
विविधम्various, manifold
विविधम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
वसुwealth, treasure
वसु:
Karma
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaR
rājya (kingdom/sovereignty)P
putra (sons/heirs)V
vasu (wealth)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes