Shloka 37
Bhāgīrathī-tīra-śauca, Kurukṣetra-gamana, and Śatayūpa-āśrama-dīkṣā (गङ्गातीरशौच–कुरुक्षेत्रगमन–शतयूपाश्रमदीक्षा)
यदर्थो हि नरो राजंस्तदर्थो5स्यातिथि: स्मृतः । इत्युक्त: स तथेत्येवं प्राह धर्मात्मजो नृपम्,“राजन! मनुष्य जिन वस्तुओंका स्वयं उपयोग करता है, उन्हीं वस्तुओंसे वह अतिथिका भी सत्कार करे--ऐसी शास्त्रकी आज्ञा है।” उनके ऐसा कहनेपर धर्मराज युधिष्ठिरने “बहुत अच्छा” कहकर उनकी आज्ञा स्वीकार की और उनके दिये हुए फल- मूलका भाइयोंसहित भोजन किया। तदनन्तर उन सब लोगोंने फल-मूल और जलका ही आहार करके वृक्षोंके नीचे ही रहनेका निश्चय कर वहीं वह रात्रि व्यतीत की
yad-artho hi naro rājan tad-artho 'syātithiḥ smṛtaḥ | ity uktaḥ sa tathety evaṁ prāha dharmātmajo nṛpam |
વૈશંપાયન બોલ્યા— “હે રાજન! શાસ્ત્રનો નિયમ એવો છે કે માણસ જે વસ્તુઓથી પોતાનો નિર્વાહ કરે છે, એ જ વસ્તુઓથી અતિથિનું સન્માન કરવું.” એમ કહેવાતાં ધર્માત્મજ યુધિષ્ઠિરે “તથાસ્તુ” કહી રાજાની વાત સ્વીકારી.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
One should honor a guest using the very resources one uses oneself; true hospitality is not display but sharing one’s own sustenance, as enjoined by śāstra.
An instruction about atithi-dharma is stated; Yudhiṣṭhira accepts it, eats the offered fruits and roots with his brothers, and they decide to live simply under trees, taking only fruits, roots, and water for the night.