Shloka 18
धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts
यद् यद् ब्रूते च किंचित् स धृतराष्ट्री जनाधिप:,विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद् है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा पूजयित्वा वचस्तत् तदकार्षीत् परवीरहा । महाराज! राजा धृतराष्ट्र और तपस्विनी गान्धारी देवी ये दोनों जो कोई भी छोटा या बड़ा कार्य करनेके लिये कहते, पाण्डवधुरन्धर शत्रुसूदन राजा युधिष्ठिर उनके उस आदेशको सादर शिरोधार्य करके वह सारा कार्य पूर्ण करते थे
vaiśaṃpāyana uvāca |
yad yad brūte ca kiṃcit sa dhṛtarāṣṭrī janādhipaḥ |
viparītakaś ca me śatrur niyamyas ca bhaven naraḥ ||
વૈશંપાયન બોલ્યા— “જનાધિપ રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર જે કંઈ કહે, જે તેની અનુસરણ કરે તે મારો હિતૈષી; અને જે તેના વચનના વિરુદ્ધ વર્તે તે મારો શત્રુ— તેને વશમાં રાખી શિસ્તમાં લાવવામાં આવશે.” આ રીતે સૌમ્ય યુધિષ્ઠિરે પોતાનો અધિકાર પણ વૃદ્ધ રાજાના સન્માન સાથે બાંધી દીધો અને ધૃતરાષ્ટ્રની આજ્ઞાપાલનને નಿಷ್ಠા તથા ધર્મનું માપદંડ બનાવ્યું।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Legitimate authority is exercised through humility and dharma: Yudhiṣṭhira treats the elder Dhṛtarāṣṭra as worthy of honor and makes loyalty measurable by obedience to the elder’s rightful commands, while also affirming that disorderly, contrary conduct must be restrained for the sake of social stability.
After the war, Yudhiṣṭhira governs with deference to Dhṛtarāṣṭra. He declares that those who follow Dhṛtarāṣṭra’s instructions are his friends, and those who oppose them are to be treated as enemies and disciplined—showing his commitment to honoring elders and maintaining order.