Shloka 28
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
कृतं चाप्यकृतं किंचित् कृते कर्मणि सिद्ध्यति | सुकृतं दुष्कृतं कर्म न यथार्थ प्रपद्यते
kṛtaṃ cāpy akṛtaṃ kiñcit kṛte karmaṇi siddhyati | sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ karma na yathārthaṃ prapadyate ||
ભીષ્મ બોલ્યા—જ્યારે પ્રબળ પુરુષાર્થ કરવામાં આવે છે, ત્યારે પહેલાં કરેલું કર્મ પણ કંઈક અંશે જાણે ન કરેલું બની જાય છે; અને એ જ પ્રબળ પ્રયત્ન સિદ્ધ થઈને ફળ આપે છે. તેથી પુણ્ય કે પાપ—કર્મો હંમેશાં પોતાના ફળને યથાર્થ રીતે જ આપતા નથી.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma emphasizes the primacy of strong present effort (puruṣārtha): a powerful undertaking can neutralize or eclipse earlier actions, so the fruits of good or bad deeds may not manifest in a simple, one-to-one manner.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and moral causality. Here he explains how outcomes depend not only on past karma but also on the intensity of current initiative, which can redirect what would otherwise be expected results.